Coalitiepartner Merkel toont scheuren

Regeringspartij FDP zit in de verdrukking. Aan het begin van het verkiezingsjaar is de CDU daarom op zoek naar een andere coalitiepartner.

Het verkiezingsjaar 2013 is gisteren in Duitsland begonnen met een opstand binnen de liberale FDP, de kleinste regeringspartij. Tijdens het zogeheten Driekoningentreffen in Stuttgart riep minister Dirk Niebel (Ontwikkelingssamenwerking) onomwonden op tot een snelle leiderschapswisseling.

De leider van de Duitse liberale partij FDP, Philipp Rösler, tevens minister van Economische Zaken en vicepremier, is er in de twintig maanden dat hij op zijn post zit niet in geslaagd om de neergaande lijn van de FDP te keren. Over negen maanden zijn de Bondsdagverkiezingen en de FDP is schijndood: al twintig maanden haalt de partij in landelijke peilingen de kiesdrempel van vijf procent van de stemmen niet en sinds de partij op nationaal niveau regeert met CDU en CSU heeft de FDP bij acht van de tien deelstaatverkiezingen zwaar verloren. Rösler (39) die twee jaar geleden werd binnengehaald als de verlosser slaagt er niet in om achter de brede rug van de populaire bondskanselier Angela Merkel (CDU) vandaan te komen en de kiezers aan te spreken.

De partij is bloednerveus en wordt „innerlijk verscheurd”, zegt Niebel. Hij eist dat het „elftal” van de partij zo snel mogelijk anders wordt opgesteld. Rösler hoort het schijnbaar onbewogen aan.

Dat Niebel van Rösler afwil had hij afgelopen weken al duidelijk gemaakt in een reeks interviews. In de partijtop staat hij bovendien niet alleen. Maar dat hij Rösler ook publiekelijk aanvalt op deze partijbijeenkomst verrast velen. De bedoeling was immers om eenheid uit te stralen. Over twee weken zijn er verkiezingen in de deelstaat Nedersaksen, de thuisbasis van Rösler. Maar Niebel heeft haast. Hij wil snel een nieuwe lijsttrekker om te redden wat er te redden valt.

Twintig maanden geleden kostten de tegenvallende lokale verkiezingsresultaten en terugval in de peilingen de kop van Röslers voorganger Guido Westerwelle, die de partij in 2009 nog een klinkende verkiezingsoverwinning had bezorgd. Rösler werd binnengehaald als de anti-Westerwelle. Westerwelle, die zich tegenwoordig verdienstelijk maakt als minister van Buitenlandse Zaken, werd bekritiseerd om zijn eenzijdige belastingverlagingsretoriek.

De in Vietnam geboren Rösler stelde daar aanvankelijk een breed verhaal tegenover: de liberale partij moest zich volgens hem ook op het morele vlak uitspreken, sympathieker worden en gebied terugwinnen op sociaal terrein en op het vlak van milieupolitiek. Zijn critici verwijten hem nu dat hij er niet in geslaagd is als minister in de praktijk te brengen wat hij predikte. Hij bepleit net als Westerwelle belastingverlaging en hij was eerder zakelijk dan invoelend toen hij de vrouwen toesprak die ontslagen werden toen het imperium van de grootdrogist Schlecker vorig jaar ineenstortte.

Philipp Rösler hield gisteren een abstract betoog over de waarde van het liberalisme in het Duitse staatsbestel. En hij stak nauwelijks een vinger uit naar degenen die hem naar het leven staan. Mogelijk wilde hij voorkomen dat de interne leiderschapsstrijd ter plekke zou ontaarden in een moddergevecht. Rösler heeft het eigenlijk al opgegeven, zo schreef de ARD-nieuwsrubriek Tagesschau op zijn website. In zijn verslag stelde de publieke zender vast dat Rainer Brüderle, de 67-jarige FDP-fractievoorzitter in de Bondsdag, de applaus-winnaar was van de bijeenkomst. Allerwegen wordt er vanuit gegaan dat Brüderle, die destijds door Rösler als minister van Economische Zaken werd gepasseerd, de rol zou kunnen spelen van interim partijleider als Rösler in mei niet tot lijsttrekker wordt gekozen.

De echte nieuwe leider van de liberalen zou daarna echter Christian Lindner (34) moeten worden. Hij was in mei vorig jaar in Noordrijn-Westfalen de enige FDP-lijsttrekker die sinds lange tijd op deelstaatniveau winst boekte. Al was dat slechts een winst van 1,9 procent en werden de verkiezingen gewonnen door de SPD onder leiding van Hannelore Kraft.

De deplorabele staat van de kleine coalitiepartner heeft ertoe geleid dat de CDU inmiddels de handen van de FDP heeft afgetrokken. De CDU heeft niets aan de liberalen als zij in het najaar niet in de Bondsdag worden gekozen. Dus zien de christen-democraten inmiddels uit naar een andere coalitiepartner. Er wordt nu stevig geflirt met de Groenen, die zich profileren als een moderne burgerlijke partij op liberale grondslag.

Rösler houdt voorlopig de blik gericht op 20 januari, op de verkiezingen in Nedersaksen. Mocht de FDP de kiesdrempel halen dan acht hij zijn missie geslaagd, zo liet hij eerder weten. Het lijkt er op dat hij met die mening tamelijk alleen staat in de partijtop.