Bewijzen dat hij liegt, is niet eenvoudig

Weer zijn getuigen van de Argentijnse junta met verklaringen gekomen over Jorge Zorreguieta. De vader van Máxima heeft de tijdgeest tegen.

Een ex-medewerker van het Argentijnse landbouwinstituut INTA is bereid tegenover een onderzoeksrechter te verklaren over de politieke zuiveringen die plaatsvonden tijdens het bewind van de junta dat Argentinië regeerde tussen 1976 en 1983. Roque Giannone vertelde gisteravond in het actualiteitenprogramma Brandpunt hoe de directeur van het INTA op een dag, ergens midden jaren 70, met twee bewapende militairen zijn collega Carlos Costa meenamen. Daarna is nooit meer wat van de man vernomen. Jorge Zorreguieta, de vader van prinses Máxima, was als bewindspersoon verantwoordelijk voor wat er op het landbouwinstituut gebeurde. Afgelopen week werd bekend dat drie nabestaanden en een overlevende van INTA onderzoeksrechter Daniel Rafecas gevraagd hebben de rol van Zorreguieta te onderzoeken.

1 Is de kans groot dat er alsnog in Argentinië een strafzaak komt tegen Zorreguieta?

Strikt juridisch gezien is die kans niet bijzonder veel groter geworden. De nieuwe beschuldigingen aan het adres van Zorreguieta komen voor een deel van dezelfde personen die ook in 2005 al om zijn vervolging voor oorlogsmisdaden vroegen. Ook toen werd de zaak behandeld door rechter Rafecas. Hij vond niet voldoende belastend materiaal. Zorreguieta heeft altijd gezegd dat hij niets wist van het moorden en martelen van het militaire bewind dat tussen de 20.000 à 30.000 mensen vermoordde. Zijn uitleg is hoogst ongeloofwaardig. Dat concludeerde eerder ook al hoogleraar Latijns Amerikastudies Michiel Baud die in opdracht van de regering tien jaar geleden – ten tijde van het huwelijk van Máxima met prins Willem-Alexander – onderzoek deed naar de rol van Zorreguieta tijdens de junta. Maar bewijzen dat Zorreguieta liegt, laat staan aantonen dat hij een rol speelde bij zuiveringen is 35 jaar na dato niet eenvoudig.

2 Hoe staat het met de vervolging van mensenrechtenschenders in Argentinië?

Sinds in 2003 de Amnestiewetten werden ingetrokken die het berechten van verdachten uit de junta tijd onmogelijk maakten, zijn 378 Argentijnen veroordeeld. Momenteel zijn er in Argentinië processen gaande tegen 232 verdachten. Een van hen is de Argentijnse Nederlander en voormalig Transavia piloot Julio Poch. Zijn proces gaat nog twee jaar duren.

Er zijn nog 1.013 Argentijnen als verdachte uit de junta tijd aangemerkt. Het gaat veelal om hoog bejaarde mannen die vaak in huisarrest wachten op hun proces.

3 Moet Zorreguieta zich zenuwachtig gaan maken nu INTA heeft toegezegd mee te werken aan een onderzoek?

Ja en nee. De tijdgeest is in Argentinië meer dan ooit tegen hem. Het nieuws over de nieuwe aanklacht tegen hem was een primeur van de progressieve regeringsgezinde krant Página12. Andere media berichten er niet of nauwelijks over. De vervolging van mensenrechtenschenders is voor de regering van de links populistische president Cristina Kirchner een heel belangrijk thema. Naast militaire schurken die direct betrokken waren is er groeiende aandacht voor civiele autoriteiten en ondernemers die met de junta samenwerkten. Zorreguieta behoort bovendien tot het landbouw establishment, een conservatieve bevolkingsgroep. Dat is een aangenaam politiek doelwit voor de linkse regering. Vorige maand besloot de regering belangrijke bezittingen en gronden van de Argentijnse boerenbond in het centrum van Buenos Aires te confisqueren. De aangifte tegen Zorreguieta is opgesteld door advocaat Rodolfo Yanzón, een van de meest gezaghebbende mensenrechtenadvocaten van Argentinië.

4 Wanneer komt er meer duidelijkheid over een eventuele strafzaak tegen Zorreguieta?

De onderzoeksrechter heeft waarschijnlijk maanden nodig te beslissen of er een gerechtelijk vooronderzoek komt. Mocht er een besluit vallen dat hij terecht moet staan dan zijn we jaren verder. Zorreguieta wordt eind deze maand 85 jaar. De kans dat hij nog in de beklaagdenbank terechtkomt, is niet al te groot. Er zijn dus nog 1.000 wachtenden voor hem.

Een beslissing om Zorreguieta voor de rechter te brengen is vooral een politiek besluit. De aangifte kan hoe dan ook tot consequentie hebben dat justitie besluit dat Zorreguieta in het belang van het onderzoek Argentinië niet mag verlaten. Dat zou betekenen dat hij niet aanwezig kan zijn bij de kroning van Willem-Alexander.

    • Marcel Haenen