Akkoord biedt geen hoop voor Nuba’s in Soedan

Zuid-Soedan en Soedan hebben hun afspraken van vorig jaar consequent geschonden. Aan beide zijden willen haviken een nieuwe oorlog beginnen.

Het vredesakkoord dat Soedan en Zuid-Soedan zaterdag beloofden na te leven, zal geen einde maken aan wat vermoedelijk het meest bloedige conflict van Afrika is: de oorlog in de Nubabergen. In deze Soedanese regio vechten opstandelingen tegen het regeringsleger, dat stelselmatig burgerdoelen bombardeert. Volgens Amnesty International vielen er alleen al in oktober en november 200 bommen op burgerdoelen. Uit angst voor de bommenwerpers leven één miljoen burgers in grotten, volgens een recent rapport van de opstandelingen.

In aanloop naar de vredesbesprekingen van afgelopen weekeinde in Ethiopië, eiste Soedan dat Zuid-Soedan zijn militaire hulp aan de rebellen zou stopzetten. Later eiste het ook dat Zuid-Soedan de rebellen zou ontwapenen. De opstandelingen in de Nubabergen vochten in de lange bevrijdingsoorlog aan de zijde van de rebellen die nu de regering in Zuid- Soedan vormen. Het valt de Zuid-Soedanese regering moeilijk om afstand te nemen van haar wapenbroeders van weleer. De Zuid-Soedanese president Salva Kiir verklaarde zaterdag dat hij de militaire steun heeft stopgezet, maar dergelijke beloftes bleken eerder niets waard.

En dat geldt voor alle afspraken die Soedan en Zuid-Soedan vastlegden in hun in september gesloten akkoord. Beide landen beloofden zaterdag op de top in Ethiopië dat vredesakkoord nu wél uit te voeren. Maar de afgelopen maanden hebben ze de afspraken stelselmatig geschonden. Beide landen, tot anderhalf jaar geleden verenigd in één natie, gedragen zich als bittere vijanden. Aan beide zijden staan haviken klaar om een nieuwe oorlog te beginnen.

Kiir kwam vrijdag naar het vredesoverleg nadat hij zijn militairen had opgeroepen zich voor te bereiden op een aanval van het Soedanese leger. Zuid-Soedan klaagde bij de Veiligheidsraad dat zijn noorderbuur vorige week de regio Bahr el Ghazal binnenviel en er bombardementen uitvoerde. Hierbij zouden ruim veertig militairen en burgers zijn gedood.

De VS en Europa hadden zware druk uitgeoefend op de Soedanese president Omar al-Bashir en president Kiir om hun vredesovereenkomst nu ook werkelijk te gaan uitvoeren. Vier maanden geleden werden een aantal akkoorden gesloten waarvan de belangrijkste de vorming van een gedemilitariseerde zone betrof. Beide landen hielden zich echter niet aan de overeenkomst waardoor andere afspraken, zoals de hervatting van de olieproductie in Zuid-Soedan, niet werden uitgevoerd.

De voortekenen voor vrede waren voorafgaand aan het topoverleg in Ethiopië al slecht. Behalve het wapengekletter had Pagan Amun, de onderhandelaar voor Zuid-Soedan, gezegd weinig te verwachten van de top. Diplomaten betrokken bij het overleg spreken van diep onderling wantrouwen, na een bevrijdingsoorlog in het zwarte, niet-islamitische zuiden tegen het gearabiseerde noorden die in 1955 begon.

Soedan en Zuid-Soedan spraken in september af aan beide kanten van de grens een gedemilitariseerde zone van tien kilometer breed in te stellen. Beide landen hadden hun legers bij de grens moeten terugtrekken. Maar het tegendeel is de afgelopen weken gebeurd. De Soedanese regering hoopt dat het opstand in de Nubabergen zal doodbloeden als er door de gedemilitariseerde zone geen hulp van Zuid-Soedan meer naar de opstandelingen kan gaan.

Ook over het omstreden grensgebied Abyei werd afgelopen weekeinde geen vooruitgang geboekt. Daar zou de bevolking in 2011 mogen stemmen bij welk van de twee landen ze wil horen, maar een bezetting van het gebied door het Soedanese leger voorkwam dit referendum. Zuid-Soedan, daarin gesteund door de Afrikaanse Unie, wil dit referendum alsnog laten plaatsvinden, maar Soedan wil het gebied opdelen tussen beide landen.

Behalve ijskoude diplomatieke relaties en gewapende schermutselingen langs hun betwiste grens, voeren beide landen ook een economische oorlog. Zuid-Soedan erfde driekwart van de oliereserves bij zijn onafhankelijkheid in 2011 maar de oliepijpleiding voor export loopt over Soedanees grondgebied. Na een dispuut over transitkosten van de olie sloot Zuid-Soedan begin vorig jaar de oliekranen. In de eerst plaats Soedan en ook Zuid-Soedan raakten daardoor in grote economische problemen. Alle vredespogingen ten spijt zouden zowel Soedan als Zuid-Soedan elkaar economisch willen wurgen, in de hoop dat met een nieuw regime er beter zaken kunnen worden gedaan.