Niet of nooit geweest? Onze persoonlijkheid verandert voortdurend

Mensen veranderen – ons karakter verandert. Voortdurend. Maar we lijken dat maar moeilijk te accepteren. We doen dat wel terugkijkend op het verleden, maar niet met onze blik gericht op de toekomst. Dat blijkt uit recent onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

O.C.E.A.N. Engels ezelsbruggetje om de vijf basisdimensies van persoonlijkheid te onthouden: openness, conscientiousness, extroversion, agreeableness, neuroticism (emotionele stabiliteit in het Nederlands). Foto Screenshot YouTube / About

Mensen veranderen - ons karakter verandert. Voortdurend. Maar we lijken dat maar moeilijk te accepteren. We doen dat wel terugkijkend op het verleden, maar niet met onze blik gericht op de toekomst. Dat blijkt uit recent onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

“Ik ben mezelf niet, of nooit geweest”, zongen Acda en De Munnik vele jaren geleden al. Het is een logische gedachte. Want de kans dat je in het heden precies hetzelfde handelt en denkt als in het verleden is uitermate klein. Het Amerikaanse Time magazine vatte de conclusies van het onderzoek in Science deze week bondig samen.

En dan hebben de onderzoekers het niet alleen over iemand van 25 die zich niet meer voor kan stellen dat hij zo met zichzelf in de knoop zat toen hij zich in de puberteit bevond. Nee, ze hebben het ook over iemand van 68 die terug kijkt en denkt: goh, ik herken mezelf in sommige opzichten haast niet meer in de persoon die ik was toen in 58 lentes telde.

We onderschatten vooral toekomstige veranderingen

Opvallend genoeg zal deze persoon van 68 waarschijnlijk wél verwachten dat hij nog min of meer dezelfde persoonlijkheid zal hebben als hij 78 is. En ook iemand van 25 zal voorspellen dat hij niet een heel andere persoon zal zijn tegen de tijd dat hij de leeftijd van 35 jaar heeft bereikt.

Toch zullen zij beiden tegen die tijd wel degelijk zijn veranderd, stellen de onderzoekers. Persoonlijkheidsveranderingen zijn niet te stoppen, en vinden bovendien voortdurend plaats. Verschillende experimenten wezen uit dat wij onze toekomstige veranderingen structureel onderschatten. Het artikel in Science stelt:

“Mensen, zo lijkt het, ervaren het heden als een breekpunt in hun leven, als het moment waarop zij eindelijk definitief de persoon zijn geworden die zij de rest van hun leven zullen blijven.”

Dat is dus een misverstand. En let wel: het gaat niet alleen om veranderingen in muzieksmaak, hobby’s of politieke voorkeur. Het draait ook om veranderingen binnen de vijf basisdimensies van onze persoonlijkheid. Te weten: zorgvuldigheid, goedaardigheid, emotionele stabiliteit, openheid en extroversie. Ook op die dimensies veranderen met de tijd.

Een korte uitleg over de vijf personaliteitsdimensies:

Angst voor onzekerheid of intention-behavior-gap?

Hoe kan dat? Het artikel in Science geeft op die vraag geen sluitend antwoord.

Misschien is het wel onze angst voor toekomstige onzekerheid. In een artikel over toekomstverwachtingen in NRC Handelsblad, stelden Philip Tetlock en Dan Gardner eind december dat nadenken over toekomstige ontwikkelingen een paradox bevat. Zij schreven:

“Degenen die minder vertrouwen hadden in hun vermogen om in de toekomst te kijken, waren daar beter toe in staat. Helaas willen mensen over het algemeen geen misschien horen.”

Het idee dat wij in de toekomst niet meer zullen veranderen, geeft ons zekerheid. Als wij er van uitgaan dat onze persoonlijkheid met de tijd zal veranderen, doemen er nogal wat ‘misschiens’ op in onze toekomstplanning.

Maar wellicht is het ook een gevolg van de intention-behavior-gap, ooit gedefinieerd door de Amerikaan Richard LaPiere. NRC-columnist Ben Tiggelaar schreef daar vorige maand over:

“Een intentie vormen in de ene context en die uitvoeren in een andere, is voor de menselijke soort een zware opgave.”

De intentie om niet meer te willen veranderen – de wens is dan de vader van de gedachte – heeft in dat geval maar weinig effect binnen de veranderde context van de toekomst. We veranderen dan dus zonder het te willen, en zien dat pas achteraf in.

Lees het volledige artikel van Philip Tetlock en Dan Gardner, Beroemde experts doen slechte voorspellingen, in de digitale editie van NRC Handelsblad.

Lees de column van Ben Tiggelaar, De kloof tussen weten en doen, in de digitale editie van NRC Handelsblad.

Het artikel in Science is hier te lezen, maar alleen tegen betaling.