Verband tussen paus en Delhi-verkrachters

De verkrachters in Delhi zagen een niet traditionele vrouw als gevaarlijk verleidster. Angst voor seks en voor homo’s bevordert zo’n houding, vindt Ian Buruma.

Paus Benedictus XVI, 21 december in het Vaticaan. Foto AFP

Seks kan gevaarlijk zijn. De verkrachting in december van een 23-jarige studente door zes mannen in een bus in Delhi heeft dit op een afschuwelijke wijze duidelijk gemaakt. Zij was op weg naar huis met haar vriend na een bioscoopbezoek. Nadat haar vriend door die zes mannen bewusteloos was geslagen met een ijzeren krik, werd zij verkracht, en daarna met diezelfde krik gemolesteerd. Tien dagen later stierf zij aan haar verwondingen.

Nu is het waar dat verkrachting minder te maken heeft met seks dan met machtsvertoon en geweld. Maar het staat er ook niet geheel los van. De seksuele daad wordt gebruikt als een martelmethode, of zelfs, zoals in dit geval, als een dodelijk wapen.

Maar dat is niet waar het Paus Benedictus XVI om ging in zijn toespraak voor de Curia op 21 december. Weliswaar sprak hij over de gevaren van bepaalde vormen van seksueel gedrag, maar over verkrachting geen woord. Zijn voornaamste punt gold de verdediging van het conventionele gezinsleven, of, zoals hij het pleegt te zien, de sacrale unie tussen man en vrouw. Seksuele verhoudingen buiten die unie zouden een bedreiging vormen voor de „menselijke natuur”. Zonder het in zoveel woorden te zeggen, was het duidelijk waar hij op doelde: verhoudingen tussen man en man, of vrouw en vrouw.

Het was, op zijn zachtst gezegd, een verward betoog. De waarschuwing van de paus over de gevaren van seksuele verbintenissen buiten het gezin kwam na een vurig pleidooi voor levenslange huwelijkstrouw, alsof het hem was ontgaan dat ook het homohuwelijk op die hoop is gevestigd. Maar wat de paus nog het meeste zorgen baart, is wat hij ziet als de moderne tendens om „seksuele identiteit” zelf te bepalen, de weigering van mensen om te leven volgens de hen door God gegeven „natuur”.

De paus is van mening dat homoseksualiteit een kwestie is van keus. Dus niet een ingeboren neiging naar liefde voor hetzelfde geslacht, maar een soort lifestyle keuze, een decadente, ja zelfs blasfemische daad tegen God en de menselijke natuur. Deze mening wordt gedeeld door veel behoudende gelovigen, niet alleen rooms-katholieken, maar ook protestanten, orthodoxe joden en moslims. Vandaar dat de paus zijn collega Gilles Bernheim, de opper-rabbijn van Frankrijk, met instemming citeerde. Rabbi Bernheim denkt er precies zo over.

Angst voor de consequenties van seksuele begeerte is de reden waarom haast alle religies regels stellen over seksuele verhoudingen. Het huwelijk is een methode om lusten te beteugelen. De wereld is veiliger als we onze seksuele driften beperken tot de voortplanting. Vrouwen zijn gevaarlijk omdat zij de begeerte van mannen opwekken. Daarom moeten zij zo veel mogelijk binnen de perken van het gezin worden gehouden. In extreme gevallen mogen zij zichzelf niet eens buiten vertonen, of alleen als zij zich geheel verschuilen in alles bedekkende kleding.

Zo extreem is de paus natuurlijk niet. Noch pleit hij voor vijandigheid tegenover homoseksuelen. Hij zet zich in voor vrede en gerechtigheid. Toch denk ik dat het barbaarse gedrag van die zes mannen in Delhi ten dele het gevolg is van het wereldbeeld dat door de paus wordt bevorderd.

Die verkrachters waren tenslotte geen decadente libertijnen, die de wil van God trotseren door hun eigen „seksuele identiteit” te bepalen. Integendeel, hoewel opgegroeid in een achterbuurt in Delhi, komen zij uit een ruraal milieu waarin de rol van de man, en vooral van de vrouw, streng bepaald wordt door traditionele mores. Zoals veel vervreemde jongemannen in onze grote steden – denk aan Mohammed B. – pasten zij niet meer in de oude wereld van hun ouders, maar zij konden de stap ook niet maken naar een vrijere stedelijke cultuur. Hun slachtoffer, een student in fysiotherapie, was waarschijnlijk veel moderner dan zij.

Vandaar dat de verkrachters haar zagen als een „losse” vrouw, een stadse slet, met wie je vrijelijk je gang kon gaan. Wat deed zij anders zo laat op straat, nog wel met een vriend? Precies in die woorden werd het paar door de daders beschimpt. Kortom, verkrachting was niet meer dan haar verdiende loon.

De reacties op de dodelijke aanslag kwamen in sommige gevallen op hetzelfde neer. De honderdduizenden Indiase demonstranten die hebben geprotesteerd tegen de vele verkrachtingen in India werden door de zoon van de president afgedaan als „opgedirkt en buitenissig”. En de slachtoffers van verkrachtingen worden weleens beschreven als „avonturiersters”.

Geweld tegen homo’s komt denk ik uit een soortgelijke bron. Vrouwen die buiten de beperkingen van hun gezinsleven treden, die tussen mannen leven en werken, worden op veel plaatsen al snel gezien als gevaarlijke verleidsters. Mannen die van mannen houden, worden evenzeer gevreesd als een soort roofdieren die azen op onschuldige jongetjes. Waar veel mensen bang voor zijn, is niet alleen ongebreidelde seks, maar seks tout court.

Maar het probleem is dit: hoe meer seks wordt onderdrukt, en hoe meer mensen angst wordt aangejaagd, hoe groter de kans op seksueel geweld. Want angst leidt gauw to razernij. Iedereen die onze lusten opwekt, man of vrouw, wordt een potentieel doelwit van woede.

Misschien dat dit de barbarij in Delhi enigszins verklaart. Een excuus is het natuurlijk niet. De meeste mannen in Delhi zouden het niet in hun hoofd halen om zoiets te doen. Ook de gemeenschap waarin de daders woonden heeft zijn afgrijzen laten blijken, evenals de vele demonstranten overal in India.

Het zou mooi zijn geweest als de paus daarover iets zou hebben gezegd, een paar woorden van steun aan de mensen in India die genoeg hebben van seksueel geweld tegen vrouwen, geweld gepleegd niet door seculiere libertijnen maar door zwaar gefrustreerde jongemannen. Maar dat is misschien te veel gevraagd van een man die weinig lijkt te snappen van seksueel gedrag. In plaats van op verkrachters had hij het daarom gemunt op vreedzame mannen en vrouwen die niets anders willen dan een levenslange binding met hun partners.

Ian Buruma is een Brits-Nederlandse auteur.