Column

Stiefmoeder maakt erfdeel op. Wat nu?

Mijn moeder overleed in 1981. Ons erfdeel werd vastgesteld en is nu 25.000 euro per kind. Mijn vader hertrouwde en overleed in 1989. Onze stiefmoeder verkocht ons ouderlijk huis en heeft al het geld opgemaakt. Heeft ze nu een schuld aan ons die kan overgaan op haar kinderen, waarvan er één zeer vermogend is?

Erven anno 2013 kan lijken op een potje zwartepieten. De schoppenboer in dit spel is een onzichtbare erfrechtelijke schuld. Daar circuleren er een boel van. Want in het erfrecht krijgen kinderen hun erfdeel (minus de erfbelasting) veelal in de vorm van een geldvordering op de overblijvende ouder. Jaarlijks groeit die vordering met bijvoorbeeld 6 procent rente. Na twaalf jaar is de schuld dan dubbel zo groot. Erfrechtelijke schulden tieren ook welig door het modieuze schenken ‘op papier’. Die truc maakt ouders in fiscale zin armer en hun kroost op papier rijker. Dat scheelt later erfbelasting.

Erfrechtelijke schulden zijn geen probleem als het kind diezelfde vordering ook erft. Die bedragen kun je dan tegen elkaar wegstrepen. Erft echter een ander, zoals hier, dan kan een financiële ramp ontstaan. Stel stiefmoeder zit inderdaad op zwart zaad en haar kinderen accepteren klakkeloos haar erfenis. Dan krijgen zij de erfrechtelijke schulden: zij moeten jullie vorderingen betalen, in principe elk een gelijk deel. In een minder rampzalig scenario heeft stiefma nog een tonnetje spaargeld. Haar eigen kinderen vinden dan de hond in de pot.

Het kan nog erger. Zo werden rond 1981 vaak torenhoge rentes op erfrechtelijke schulden gezet, bijvoorbeeld 15 procent. Een vordering van toen 50.000 gulden kan zijn opgelopen naar zo’n 175.000 euro nu. En wie weet laat stiefmoeder niet haar kinderen maar een aardige buurvrouw erven. Of die ene vermogende zoon. Grijpt deze de ‘geste’ onnadenkend aan, dan erft deze een megazwartepiet.

Maar misschien let stiefmoeders kroost op, en aanvaardt ze de erfenis beneficiair: ze accepteert die dan alleen voor zover er wat overschiet. Particulieren zouden dat vaker moeten doen; er zijn steeds meer erfenissen met schulden, en meer samengestelde gezinnen. Voor minderjarigen is beneficiaire aanvaarding wettelijk geregeld. Het rapport Erven zonder financiële zorgen van het Centrum voor Notarieel Recht pleit ervoor ook volwassenen te beschermen. Want iedereen die ons erfrecht niet snapt, kan de pineut zijn. Ja, natuurlijk hebben jullie het volste recht op je erfdeel, maar tegenover jullie staan je stiefmoeders mogelijk goedwillende, nietsvermoedende kinderen. Jullie vorderingen moeten uitbetalen, kan hun complete bestaan ontwrichten.

In samenwerking met Bernard Schols, hoogleraar successierecht bij Centrum voor Notarieel Recht, Radboud Universiteit Nijmegen.

Nieuwe vraag: Onze kinderen gaan studeren in 2014 en 2015. Wij zien liever niet dat ze enorme studieschuld opbouwen. Maar ons budget kent grenzen. Hoe houden wij de kosten behapbaar als straks de basisbeurs is afgeschaft? Mail uw antwoord en/of nieuwe vragen voor dinsdag aanstaande naar ericaverdegaal@nrc.nl.