Orgie

Steeds vaker is het nieuws eh, nieuws. Bij veel koffieautomaten ging het de afgelopen dagen niet over de beuk die Rafael van der Vaart zijn Sylvie had verkocht, maar over de buitensporige aandacht die ook serieuze media eraan gaven - natuurlijk het NOS Journaal, dat zo graag dicht bij de mensen wil staan dat het steeds meer op Hart van Nederland gaat lijken, maar ook kranten als de Volkskrant en, jeetje, nrc.next – die krant ruimde een hele voorpagina in voor het fenomenaal onbeduidende glamourkoppel. Daarvoor was er de zieltogende bultrug, die dagenlang alle nieuwskanalen domineerde, terwijl in Syrië de dodenteller ongemerkt opliep naar zestigduizend.

Klagen over het nieuws begint een gewoonte te worden – de obsessie met de bultrug deed denken aan de obsessie met de gorilla Bokito, de opwinding over Rafael en Sylvie bracht me de pijnlijke breuk tussen Jan en Yolanthe in herinnering, waar de minister-president van Nederland destijds invoelende woorden aan wijdde. Ook over die orgie van nietszeggendheid verschenen toen woedende opiniestukken, ook toen al gingen de oudejaarsconferences over onze hang naar lege opwinding. Het gaat nergens over, hoorde je. En gaat het ergens over, dan gaat het snel nergens anders meer over.

Soms vraag ik me af of Nederland niet een beetje voorspelbaar aan het worden is.

Je kunt het ook anders zien: naarmate de serieuze media steeds gevoeliger blijken voor belevingsjournalistiek – nieuws dat je niet langer inzicht in de wereld probeert te verschaffen, maar „nieuws’’ dat zo nauw mogelijk aansluit op wat je toch al wist en vindt, nieuws als lifestyle, kortom – groeit de groep die kritisch kijkt naar het maken van het nieuws. Het is een heus subgenre in de hedendaagse journalistiek geworden. Wie maakt het nieuws? Is iets domweg nieuwswaardig omdat „iedereen het erover heeft’’?

Dat klinkt lekker kritisch, maar het kan snel zelfgenoegzaam worden – voor je het weet loop je de hele dag met je hoofd te schudden over het NOS Journaal en de dooddoeners van de hoofdredacteur – „wat is er mis met zoveel mogelijk mensen willen bereiken?’’ Nieuws voor slimme mensen wordt dan je opwinden over hoe oppervlakkig het nieuws door anderen wordt gebracht.

En al die tijd heb ook jij je niet met Syrië beziggehouden. Bovendien wordt dit soort kritiek altijd meteen afgetroefd met cijfers – het zijn de lezers/kijkers zelf die een onstuitbare drang hebben naar trivia, kijk naar het rijtje „meest gelezen’’. ‘Nieuws’ over het dirty weekend van Lady Gaga in Amsterdam scoort verpletterend, veel beter dan het verslag van de zoveelste Europese top, ook op de websites van de serieuze kranten. Iedereen is verslaafd, ook degenen die er hardst op lopen te schelden – zoals vroeger de zedenmeesters stiekem naar de hoeren gingen, zo klikken de mensen die het liefst zouden willen dat alle Nederlandse kranten op de Neue Zürcher Zeitung gaan lijken, per ongeluk toch even het laatste nieuws over Zanger Rinus aan.

Is het dus enkel hypocrisie? Nieuwsmakers die breed uitpakten met de ‘Promi Trennung’ verdedigden zich met steeds hetzelfde argument: als erover gesproken wordt, is het nieuws. NRC-hoofdredactielid Hans Nijenhuis: „Wanneer is iets nieuws? Als het het eerste is waar je het met anderen over hebt. Met je kinderen, met de buurman, op onze redactie”. Volgens een tweet van NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff: „Gesprek van de dag hoort ook in de berichtgeving van de NOS.”

Steeds worden in deze discussie twee dingen door elkaar gehaald. Het is inderdaad naïef om te eisen dat de traditionele journalistiek zich in de huidige mediacultuur tot een splendid isolation zou moeten bekeren, en zich hautain zou moeten afkeren van het vluchtige gewoel waar we de hele dag door omringd zijn – en vooral geen grote foto’s!

Dat is nostalgie. Vaker nog: snobisme.

Aan de andere kant kun je van serieuze media eisen dat ze een afwijkende, verrassende, intelligente toon vinden om over ‘lichte’ fenomenen te schrijven – wat in Engeland en vooral de VS vaak lukt. Het probleem zit er niet in dat serieuze media hier steeds vaker onderwerpen behandelen die ook in RTL Boulevard aan bod komen. Het probleem is dat ze het meestal op dezelfde manier proberen te doen. Te vaak wordt het gesprek aan de ontbijttafel nog eens dunnetjes overgedaan; te vaak zie je serieuze journalisten onhandig manoeuvreren op wat duidelijk niet hun natuurlijke terrein is. Ik vind dat niet schandalig, ik vind het slaapverwekkend.

    • Bas Heijne