‘Ik wil geen discussies meer over rendement’

Iedere dag melden zich meer verse werklozen bij het UWV. Maar veel kan André Timmermans niet voor ze doen. Een onverwacht extraatje van minister Asscher helpt – een beetje.

André Timmermans Foto Bram Budel

Het was het kerstcadeautje waar hij niet op had gerekend. De ruim 100 miljoen euro die het kabinet vlak voor het kerstreces op de valreep voor dit en komend jaar beschikbaar stelde. Om jonge én oudere werklozen aan het werk te helpen.

André Timmermans, directeur van het UWV Werkbedrijf, het voormalige Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), was er net aan gewend geraakt dat hij geen cent meer krijgt voor de reïntegratie van werklozen. Van 126 miljoen euro daalde zijn reïntegratiebudget vorig jaar in één keer naar nul. Alleen voor arbeidsgehandicapten is er nog wat geld. Dat er nu toch weer budget komt voor reguliere werklozen moest Timmermans op Teletekst lezen. Het geeft de wispelturigheid van de politiek aan. Maar de 60-jarige Gelderlander kijkt er niet meer van op.

Zinspeelde de grootste regeringspartij VVD afgelopen zomer nog op het volledig opheffen van zijn organisatie, sinds het regeerakkoord met de PvdA is Timmermans weer helemaal back in business. Tegen alle verwachtingen in zorgden de sociaal-democraten ervoor dat de UWV-route bij ontslag in stand blijft. Sterker nog; álle ontslagen lopen voortaan eerst via het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen). Het betekent een forse capaciteitsuitbreiding voor Timmermans, die met zijn Werkbedrijf naast reïntegratie verantwoordelijk is voor ontslagzaken. De ontslaghervorming staat pas voor 2014 op stapel.

Belangrijkste zorg voor Timmermans is nu hoe hij met beperkte middelen de oplopende werkloosheid in goede banen kan leiden: 55.000 nieuwe werklozen brengen het totaal aantal werkzoekenden dit jaar naar alle verwachting richting de 525.000.

Hoe anders zag de wereld eruit toen Timmermans vier jaar geleden begon bij het UWV. In het jaar dat hij als voormalig bestuurslid van het Centrum voor Werk en Inkomen verantwoordelijk was voor de fusie met uitkeringsinstantie UWV, stond de teller op 327.000 werklozen.

Niet gehinderd door de kennis van nu kwam het kabinet-Balkenende IV met een groot pakket aan crisismaatregelen om de eerste gevolgen van de financiële crisis op de arbeidsmarkt te bestrijden. Ze werden als tijdelijk gezien; de naderende vergrijzing zou alles goedmaken.

Naast het reguliere reïntegratiebudget van toen nog 126 miljoen kwam er extra geld om zogeheten mobiliteitscentra op te zetten die met ontslag bedreigde werknemers naar ander werk moesten helpen. De deeltijd-WW werd ingevoerd waardoor bedrijven bij een verwachte tijdelijke terugval in de productie de personeelskosten konden halveren door werknemers gedeeltelijk in de WW te parkeren. En er kwam meer geld om werkcoaches aan te nemen.

Precies die werkcoaches zouden onder verantwoordelijkheid van Timmermans het jaar erop te veel reïntegratietrajecten inkopen. Door de forse budgetoverschrijding haalde het UWV zich de woede op de hals van politiek Den Haag. Dat verweet de overheidsorganisatie een gebrek aan sturing. Het was één van de vele botsingen met Den Haag die toenmalig bestuursvoorzitter Joop Linthorst uiteindelijk eerder dan verwacht in 2011 gedesillusioneerd deden afzwaaien. Maar Timmermans zit er nog.

Over de affaire praat hij liever niet meer. Afgesloten hoofdstuk. En het feit dat de politiek het jaar erna het budget zelfs volledig schrapte zou er niets mee te maken hebben gehad. Timmermans wijt het terugdraaien van het budget aan de noodzaak tot bezuinigingen in combinatie met de alsmaar terugkerende vraag vanuit de politiek of de reïntegratie-inspanningen van het UWV wel werkelijk van waarde zijn. Nu er weer geld is, hoopt Timmermans dat de discussie over de effectiviteit niet opnieuw oplaait. „We moeten ons afvragen wat ons nu te doen staat. De rest is tijdverspilling.”

Gefeliciteerd. U krijgt weer budgetverantwoordelijkheid.

„Daar ben ik blij mee. Hoeveel van het geld naar ons gaat is nog niet helemaal helder maar ik ga uit van het merendeel. De rest is voor gemeenten, die beter zijn toegericht op het bestrijden van de jeugdwerkloosheid. Maar de groep ouderen die moeite heeft met het vinden van werk is groter. Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk met het ministerie van Sociale Zaken in gesprek over de precieze invulling. Er zijn nu al heel veel 55-plussers die daarop wachten.”

Hoe zou u het geld het liefst besteden?

„Het liefst zou ik het beschikbaar stellen voor scholing van 55-plussers. We merken dat we best veel banen voor deze groep moeten afwijzen omdat er geen geld is voor de vereiste omscholing. Touringcarbedrijven bijvoorbeeld vereisen dat je een certificaat haalt om te mogen rijden. Dat zijn geen dure opleidingen, maar voor iemand met een WW-uitkering is het niet te betalen.”

Toch zijn het vergeleken met 2009 beperkte middelen – terwijl er meer te doen is.

„Preventie is beter dan repareren als mensen eenmaal werkloos zijn. De aanpak van de werkloosheid moet breder worden opgepakt door partijen die een rol spelen op de arbeidsmarkt. Dat zijn naast de overheid de sociale partners, het onderwijs en de gemeenten. Daar is een nationaal pact voor nodig.”

Bent u niet bang dat u bij wijze van spreken in april al 55-plussers moet teleurstellen omdat het geld op is?

„Ik verwacht niet dat het zo snel gaat. We moeten helemaal opnieuw beginnen met de reïntegratie van de WW-groep, dus we moeten eerst goed nadenken hoe die middelen een juiste besteding krijgen. We gaan ook niet elk initiatief van 55-plussers honoreren. Als we geld uitgeven moet dat werk opleveren. Anders doen we het niet.”

U heeft geleerd van de twijfels uit Den Haag over de effectiviteit van reïntegratietrajecten?

„Als de nadruk op scholing komt te liggen kunnen mensen hun eigen kwalificatieniveau omhoog halen. Dat is een duidelijk meetbaar resultaat. Nu we weer middelen krijgen hoop ik overigens niet dat er weer allerlei discussies gaan ontstaan over rendement. We moeten onze energie richten op de vraag wat we mensen te bieden hebben. Ik wil met werkgevers en de 55-plussers zelf in gesprek over de vraag hoe we mensen zo snel mogelijk weer aan de slag helpen.”

Hoe voorkomt u dat het budget opnieuw overschreden wordt?

„De omstandigheden waren destijds heel anders dan nu. In de tussentijd hebben we het budget voor de begeleiding van mensen met een arbeidshandicap gehouden en daar is nooit een overschrijding geweest.”

Slechts drie op de tien werkloze 55-plussers vindt binnen een jaar een baan. Hoe gaat u mensen voorbereiden die straks, als het aan het kabinet ligt, na een jaar al op bijstandsniveau zakken?

„Zolang er geen officiële aanvraag van het kabinet ligt om de regels aan te passen gaan wij uit van de situatie zoals die nu is. Er is ook nog het overleg met sociale partners. Als er straks iets ligt, toetsen wij of het uitvoerbaar is. De politiek maakt de keuzes, daarbinnen proberen wij ons werk zo goed mogelijk te doen.”

Vindt u het niet jammer niet te mogen zeggen wat u er echt van vindt?

„Ik vind dat we in Nederland heel veel tafeldames en -heren hebben met hun meningen. Maar er zijn maar heel weinig mensen die zeggen: dit is nu eenmaal besloten en we gaan het ook waarmaken. In die laatste rol voel ik mij goed.”

Wat raadt u mensen aan die vrezen voor hun baan?

„Koester je werk, maar vraag je altijd af: wat zijn mijn kansen zodra deze baan wegvalt? Veel mensen die zich bij ons melden, ook hoog opgeleiden, hebben lang bij een werkgever gezeten zonder zich die vraag te stellen. Zij hebben niet in zichzelf geïnvesteerd en de werkgever niet in hen. Die afhankelijke opstelling kunnen werknemers zich niet meer permitteren.”

    • Ariane Kleijwegt