Verloren tijd

Tijdens het lezen van deze column zal ik vijftien seconden van je leven uit je bewustzijn wissen. Je zult er niets van merken.

Ga voor de spiegel staan. Kijk naar je rechteroog. Kijk dan naar je linkeroog. Zag je je ogen bewegen? Probeer het zo vaak als je wilt. Het lijkt alsof je ogen stil blijven staan. Toch bewegen ze echt. Laat iemand anders voor je gaan staan en van je rechter- naar je linkeroog kijken. Dan zie je dat er een duidelijke oogbeweging wordt gemaakt. En hij zal beamen dat jij die ook maakt als je naar zijn ogen kijkt. Waarom zie je het wel bij een ander en niet bij jezelf?

Saccadische oogbewegingen – de snelle rukjes waarmee je ogen van het ene naar het andere voorwerp springen – zijn een mysterie. Ze gaan razendsnel, in ongeveer 30 milliseconden spring je van het ene naar het andere woord wanneer je leest. En in ongeveer 100 milliseconden, eentiende seconde dus, kijk je van je computerscherm naar je toetsenbord. Tijdens die 30 tot 100 milliseconden ben je even blind. Als er in die fractie van een seconde iets te zien zou zijn geweest, had je dat niet opgemerkt. Als er bijvoorbeeld tijdens een saccade woorden of plaatjes worden veranderd op je computerscherm zou dat je niet eens opvallen.

Visuele waarneming staat dus heel even uit tijdens een saccade. Alleen merk je daar niets van. Als je van het ene naar het andere voorwerp kijkt, zit er niet een fractie ‘zwart’ tussen de twee beelden. Je bewuste waarneming gaat naadloos over van het ene fixatiepunt naar het andere. Daarom lijken je ogen stil te staan bij de truc met de spiegel.

Waar blijft de verloren tijd? Je brein vult die als het ware aan. Het moment vlak ná de saccade, vlak na het ‘zwart’, wordt teruggeplaatst in de tijd zodat het aansluit op het moment vlak vóór de saccade. Heel soms merk je dat. Bijvoorbeeld als je naar een secondewijzer op een klok kijkt. Dan lijkt de eerste seconde die voorbij tikt net even langer te duren dan de tweede, derde en volgende secondes. Die eerste seconde krijgt de 100 milliseconden erbij die het duurde om je blik op de secondewijzer te laten vallen.

Je bewustzijn goochelt de zwarte gaten in je waarneming weer terug, zodat het net lijkt of ze er nooit zijn geweest. Om deze column te lezen, had je ongeveer 500 oogbewegingen nodig. In totaal was je dus 500 maal 30 milliseconden blind, de 15 seconden waar ik het in het begin over had. Zo verlies je 40 minuten per dag, 240 uur per jaar. Lezen is letterlijk zonde van je tijd.

De columns van Victor Lamme zijn onlangs gebundeld in Het brein van Beatrix. Hoe je wordt gehersenspoeld door het nieuws. Bert Bakker, 128 blz. 12,50 euro.

    • Victor Lamme