Mirjam had haar eigen weg willen gaan

Een Marokkaans meisje dat zelfstandig wil zijn: dat kan tot frictie leiden. Vóór de dood van Mirjam waren er thuis ruzies over haar gedrag.

Mannen in oranje hesjes droegen gisteravond de met zwart plastic bedekte hekken voor het huis aan het Saffierpad in IJsselstein weg. De lichten doven. De forensisch onderzoekers zijn met hun koffers vertrokken. Nu is er zicht op het huis waar zich twee dagen geleden in de middag een drama voltrok: de zestienjarige Mirjam werd doodgestoken. De gealarmeerde traumahelikopter kwam te laat.

Mirjam zat in het examenjaar van het vmbo zorg en welzijn op het Cals College in IJsselmonde. Ze werkte sinds kort bij de C1000, bij de afdeling brood – een sociaal en vriendelijk meisje, zegt een collega die nu bij het brood staat. Anderen beamen dat, maar zeggen ook dat ze flink van zich af kon bijten.

Wat er precies is gebeurd, is niet duidelijk. Haar 42-jarige moeder is verdachte en zit vast. De politie doet onderzoek. In het huis wonen ook de vader van Mirjam, twee oudere broers en een klein zusje. De oudste zus was getrouwd. Mirjam was een paar weken geleden tante geworden. Het jongste zusje was thuis op het moment van de steekpartij. Een oudere broer was net even de deur uit.

Helder is wel dat Mirjam thuis problemen had. Haar ouders werden geboren in Marokko, maar zij was een Nederlands meisje dat haar eigen weg wilde gaan. Ze droeg geen hoofddoek en had een Nederlands vriendje – Sebastiaan uit Nieuwegein. Haar gedrag leidde tot botsingen thuis. Ze zou de dagen voor haar dood thuis niet zijn komen opdagen. „Ik ben sprakeloos”, schrijft ‘Sebas’ op zijn Facebookpagina.

De conflicten met haar ouders speelden zich vooral ín het huis af. Buren hoorden wel eens ruziën in de tuin. „Maar in elk gezin is wel eens wat”, zegt een achterbuurvrouw. Ze besteedde er geen aandacht aan. Vader zag ze nog wel eens buiten voetballen met zijn zoons op de parkeerplaats. Een van de jongens was na een auto-ongeluk geestelijk gehandicapt geraakt. De vader sleutelde regelmatig aan een auto. De moeder kende ze niet. Het gezin leefde nogal geïsoleerd in de wijk, op buurtfeesten kwamen ze niet. Er wonen geen andere Marokkaanse gezinnen in de buurt. „Dit zijn allemaal koophuizen”, zegt de buurvrouw.

Mannen bij de moskee waar de vader regelmatig komt om te bidden vertellen dat het gezin niet bekend stond als probleemgezin. „Bij Nederlanders heet dit een familiedrama, bij Marokkanen heeft iedereen het meteen over eerwraak”, zegt een man die niet met zijn naam in de krant wil.

PVV-Kamerleden kondigden aan Kamervragen te stellen. Ze willen van ministers Opstelten (Veiligheid en Justitie) en Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) weten of het om eerwraak gaat. Voor de daders van eerwraak is volgens de PVV „geen plaats in Nederland”. Zij dienen „het land te worden uitgeknikkerd”.

Het is veel te vroeg om te concluderen dat het om eerwraak gaat, zegt Renate van der Zee, schrijfster van het boek Eerwraak in Nederland. Het lijkt haar onwaarschijnlijk omdat het binnen Marokkaanse gezinnen vrijwel niet voorkomt dat een dochter vanwege de familie-eer wordt vermoord. Bij Turken, Afghanen of Irakezen zou je het eerder verwachten, zegt ze.

Bij klassieke eerwraak is de eer van de familie in het geding en overleggen familieleden meestal vooraf over de moord die de familie-eer moet herstellen.

Het kan wel eergerelateerd geweld zijn, zegt Renate van der Zee– als het inderdaad klopt dat de moeder van Mirjam erop tegen was dat ze een Nederlands vriendje had. Van der Zee herkent het patroon: „Veel migrantenmeisjes die opgroeien in traditionele gezinnen, komen in problemen als ze een eigen weg willen kiezen.”

In 2009, toen Mirjam nog op de basisschool de Paulusschool zat, legde ze een lieveheersbeestjestegel tegen zinloos geweld. Ze had daarvoor met klasgenoten geld verdiend door lege flessen weg te brengen voor statiegeld. „Zo worden we er altijd aan herinnerd dat pesten moet stoppen”, zei Mirjam bij de onthulling.

    • Sheila Kamerman
    • Danielle Pinedo