Joodse vrouwen eisen hun plek op bij de Klaagmuur

De strijd tussen ultra-orthodoxe en liberale Joden is nog lang niet beslecht. Als bij de Klaagmuur vrouwen ‘halleluja’ neuriën, stoppen de mannen hun vingers in de oren.

Jewish women of the Women of the Wall organization pray at the Western Wall Judiasm s holiest site in Jerusalem's Old City. Anat Hoffman, One of the leaders of the Reform movement in Israel was arrested for holding a Torah scroll near the Western Wall, which was forbidden by an Israeli high court's decision. Women of the Wall is a group of mostly religiously observant women who believe that women should be allowed to pray as a group at the Western Wall read from a Torah scroll and wear prayer shawls and phylacteries that in orthodox Judaism are used only by men. Photo by Michal Fattal/backyard( Photo by Michal Fattal/backyard Michal Fattal/backyard

Als de zon boven de Olijfberg klimt, snellen horden Joodse mannen met hoeden en zwarte jassen door de Oude Stad van Jeruzalem naar de Klaagmuur voor het gebed. Zonder de Israëlische politie ook maar een blik waardig te keuren, dringen ze zich grommend door de veiligheidspoortjes. De Japanse toeristen moeten wél een controle ondergaan. Hun tassen worden doorzocht op wapens.

Ook een groep Joodse vrouwen wordt streng gecontroleerd. Op tallitot, gebedssjaals. Die mogen vrouwen niet dragen bij de Klaagmuur, ook al willen sommigen dat wel. Als de tallit van Bonna Dvora Haberman (52) in beslag wordt genomen, raakt ze compleet over haar toeren. Tranen, snot. Trillen, piepstem. „Wat doen jullie? Ik ben een Jood. Dit is mijn staat.” Maar de Israëlische politieagenten zijn onverbiddelijk. De vier vrouwen die hun gebedssjaal meegaven aan een man en hem voor de Klaagmuur tevoorschijn halen, worden direct gearresteerd.

Ze horen bij de ‘Vrouwen van de Klaagmuur’, een organisatie van tientallen Joden van verschillende denominaties. Sinds 1988 verzamelen zij zich elke maand bij de Klaagmuur, om te bidden en om te protesteren tegen de lokale gedragsnormen die vrouwen verbieden keppeltjes, gebedssjaals en gebedsriemen te dragen. Het is hun ook verboden een Thorarol vast te houden en er hardop uit te lezen.

De regels worden bepaald door een administratief orgaan van dertien ultra-orthodoxe mannen, die deze jurisdictie kregen van de Israëlische regering. De regels worden gehandhaafd door een speciale politiemacht, die steeds strenger optreedt. Sinds juni zijn zestien vrouwen met gebedssjalen gearresteerd. Er zijn boetes en gebiedsverboden uitgedeeld.

De groeiende onrust rond de Klaagmuur past in een bredere discussie over het handhaven van ultra-orthodoxe regels in de openbare ruimte, en vooral over de positie van vrouwen daar. Zo veroordeelde het Israëlische Hooggerechtshof in 2011 al een barrière op straat in Jeruzalem om de seksen te scheiden. In hetzelfde jaar verbood het Hof gedwongen seksescheiding in bussen. Maar de strijd in Israël tussen ultra-orthodoxe en seculiere of liberale Joden is nog lang niet beslecht.

Een van de vrouwen die vorige maand werd opgepakt omdat ze bij de Klaagmuur een gebedssjaal omsloeg, is de 18-jarige Rhiannon Humphreys uit Londen. Ze omschrijft zichzelf als een „progressieve zionist”, draagt zware make-up, een neuspiercing en een kanariegele keppel. Voor haar, zegt ze, is het dragen van een gebedssjaal bij de muur eerder een „ideologisch protest tegen de ongelijkheid”, dan een religieuze uiting. Maar omdat ze thuis altijd met sjaal bidt, voelt ze zich „ongeconcentreerd en naakt” zonder.

De Israëliër Arye Burger (27), uit Jeruzalem, heeft zich bij het protest gevoegd. Hij wijst naar zijn tallit en zegt: „Niks mannelijks aan”. Behalve voor gelijke behandeling van seksen, demonstreert Burger tegen „de extremistische ultra-orthodoxen die in Jeruzalem de dienst uitmaken”. Volgens hem kiezen de meeste Joden ervoor zich aan hen aan te passen, omdat ze een grote rol spelen in de politiek.

Een andere man die de ultra-orthodoxe autoriteit in twijfel trekt, is Shalom Lewis (64), een liberale rabbijn uit Atlanta, die zich tijdelijk in Israël heeft gevestigd. Terwijl zijn vrouw bij de Klaagmuur bidt, raakt hij verzeild in een discussie met een groep ultra-orthodoxen.

Lewis zegt: „Jullie hebben van de Klaagmuur een ultra-orthodoxe synagoge gemaakt. Maar het is een historische plek, voor alle Joden.” De Klaagmuur geldt als een van de heiligste plaatsen voor Joden. Het is de westelijke muur van de Tempelberg, waar de Joodse tempel stond die in 70 na Christus door de Romeinen werd verwoest.

De rabbijn: „In een ultra-orthodoxe synagoge houd ik me aan jullie regels, hier hoeft dat niet.” Zijn gesprekspartner: „Het zijn niet onze regels, het zijn Gods regels.” De Amerikaan wordt verweten dat hij niet genoeg heeft gestudeerd om over deze kwestie een mening te hebben. „We verachten jou”, sist een man met een zwarte hoed, en de groep beent weg, naar de Klaagmuur.

De ruimte voor de Klaagmuur is verdeeld in twee secties: een grote voor mannen, en een veel kleinere voor vrouwen. Uit de mannenafdeling klinkt luid gezang en geschreeuw. „Lalalalalalaaaaaaa.” En: „oi oi oi.” Ze dansen en springen. De vrouwen bidden met gebogen hoofd, in stilte.

Als de Vrouwen van de Klaagmuur ‘halleluja’ beginnen te neuriën, stoppen mannen aan de andere kant van de afscheiding hun vingers in hun oren. De Talmoed stelt immers: „de stem van de vrouw is naaktheid”. Onfatsoenlijk. Ook de Israëlische Mor (21), klaar met haar gebed, kijkt hoofdschuddend naar de neuriënde vrouwen. „Vrouwen horen zich niet als mannen te gedragen”, vindt ze.

Opvallend is dat telefonerende ultra-orthodoxe mannen niet worden gecorrigeerd, hoewel bellen ook verboden is bij de Klaagmuur. De aanwezige politie rookt – tegen de regels – gewoon sigaretten op het plein. De regels worden arbitrair toegepast, zeggen de Vrouwen van de Klaagmuur. De politie treedt op omdat deze vrouwen provoceren, zegt het orgaan dat toezicht houdt op de muur.

Op deze vochtige decemberochtend wordt het de vrouwen, zonder gebedssjaal, toegestaan dat ze bij de muur zingen. Ze mogen zelfs een rondedans maken. Het is een belangrijk onderdeel van de Joodse viering, zegt Bonna Dvora Haberman, die eerder bij de detectiepoortjes in tranen was uitgebarsten. Nu straalt ze van vreugde. „Van zingen en dansen raak ik in extase.” Maar ze is niet vergeten wat er zopas gebeurde. „Ik ben blij dat ik mocht dansen. Maar ik schaam me voor onze politie, die inbreuk maakte op mijn grondrecht op gelijke behandeling en vrijheid van religie. De politie is hier om vrije toegang tot deze heilige plaats te garanderen, maar faalt in dat mandaat.”

De agent die haar gebedssjaal afpakte wil er maar één woord over zeggen: „Illegaal.” Dus zetten de Vrouwen van de Klaagmuur even later hun gebeden voort op een archeologische opgraving, dichtbij de muur. Daar binden ze hun gebedsriemen om hun armen, hangen ze hun tallitot over de schouders, en lezen ze luidkeels uit een Thorarol. Tot de gearresteerde vrouwen, uren later, worden vrijgelaten.

De omstandigheden waarin deze vrouwen opereren worden steeds benarder. Na de Israëlische parlementsverkiezingen van 22 januari zullen de ultra-orthodoxen vermoedelijk weer in het kabinet plaatsnemen. Bovendien stijgt het aantal ultra-orthodoxen in Israël snel, met gemiddeld zeven kinderen per gezin. Vorig jaar was zo’n 10 procent van de bevolking ultra-orthodox. In 2050 zal hun aandeel bijna 30 procent zijn.

Volgende maand proberen de Vrouwen van de Klaagmuur weer met gebedssjaals bij de muur te bidden. Intussen werken ze aan een petitie voor het Hooggerechtshof, waarin ze bepleiten dat de ultra-orthodoxe stichting die de Klaagmuur beheert het Joodse publiek onvoldoende vertegenwoordigt. Ze gaan door tot ze gelijk krijgen, zeggen ze.

    • Leonie van Nierop