‘Ik hoop op een upper class-lijstje’

Boekhandel H. de Vries in Haarlem. ‘Over het algemeen geldt: wat plat ligt op een tafel, dát verkoopt.’ Foto Olivier Middendorp

De betere boekhandel bestaat nog. Ze gebruiken de betiteling zelf, met enige trots, op het gevaar af ‘verwaand’ of ‘bekakt’ te klinken, zeggen ze erbij. Ondanks dat de boekenmarkt onder druk staat houden deze winkels naar eigen zeggen het hoofd nog best boven water – juist omdat ze zich willen onderscheiden met kwaliteit. Want de elf boekhandels die de redactie Boeken selecteerde als deelnemers voor de gezamenlijke top-10 krijgen nog steeds ‘de cultureel geïnteresseerde mens’ over de vloer. Dat is ‘een ander publiek dan dat naar de Bruna gaat’ en komt doorgaans niet naar de winkel om een bestsellertje te scoren.

„Natuurlijk hebben we de bestsellers wel in ons assortiment”, zegt Anja de Groene van boekhandel De Drvkkerij in Middelburg, „we hebben ze nodig. Dankzij die bestsellers kunnen we ook literaire romans, mooie kunstboeken of kloeke geschiedenisboeken op voorraad hebben. Cultuur en economie houden elkaar zo mooi in evenwicht.”

Erik Kweksilber van de Groningse boekhandel Godert Walter denkt er ook zo over: verwacht bij deze winkel geen grote stapels van hetzelfde boek. Het is een winkel met een ouderwets belletje dat rinkelt als de deur open gaat. „We hebben de boeken van E.L. James wel in de kast staan, maar laat ik het zo zeggen: we zullen ze niet propageren. Dat boekje van wetenschapsfraudeur Diederik Stapel heb ik niet op voorraad. Als een klant erom vraagt wil ik het wel bestellen, maar wat mij betreft gaat het geld van onze klanten niet naar Stapel. Ik zie mijn klanten liever de deur uitgaan met een Nir Baram, Geert Mak, Alice Munro of Oek de Jong.” Literatuur en geschiedenis zijn de grootste rubrieken voor de winkel, zegt Kweksilber, maar vergeet ook zijn collectie Groningse regionale geschiedenis niet, of de „Duitse literatuur voor Duitse prijzen”, die nog 5 à 10 procent van de jaarlijkse omzet genereert. „Ik heb er geen last van dat de literatuur onder druk staat. In de universiteitsstad Groningen blijft er behoefte bestaan aan een mooi, klassiek assortiment.”

De Antwerpse boekhandel De Groene Waterman, de enige Vlaamse winkel onder de deelnemers, staat in de stad bekend om z’n literatuur- en non-fictieafdeling, zegt medewerker Katrien Merckx. „We proberen onze eigen keuzes naar voren te schuiven en eigenzinnige stemmen aan te bieden. Dat stellen onze klanten op prijs: die komen naar de winkel om verrast te worden met een boek dat ze nog niet overal hebben gezien.” Sinds jaar en dag reikt de winkel ook De Groene Waterman Prijs uit, voor de beste boeken die onopgemerkt bleven. Geert Mak won de prijs ooit, toen hij nog geen grote bekendheid genoot. „Tom Lanoye zal bij ons niet op de shortlist komen, omdat zijn boeken al breeduit opgepikt worden.”

De omvang van het assortiment helpt ook mee om onderscheidend te zijn: De Groene Waterman heeft van één boek zelden meer dan zes exemplaren op voorraad, zodat er veel ruimte is voor verscheidenheid, voor „diepte”, aldus Merckx. Bij boekhandel Verkaaik in Gouda staan 18.000 verschillende boeken in de kasten, inventariseerde eigenaar Bart Jansen onlangs. Jansen werkte eerder bij een boekhandel die inmiddels is overgenomen door Bruna en waar inmiddels dus kantoorartikelen en wenskaarten verkocht worden, met boeken erbij. „Bij Verkaaik bestaat het assortiment voor 95 procent uit boeken. Bovendien hebben we steevast klassiekers van Hermans en Vestdijk in de kast staan, waarvoor onze klanten dan ook daadwerkelijk belangstelling hebben. Van een bundel van P.C. Hooft, niet de meest modieuze schrijver van het moment en ook geen nieuwe uitgave, hebben we sinds de zomer toch drie exemplaren verkocht.”

Soms ligt de manier waarop een winkel zich onderscheidt van anderen voor de hand: in Middelburg verkopen ze natuurlijk veel boeken over Zeeland. Grote hits zijn Pier en oceaan van Oek de Jong, dat zich deels in de provincie afspeelt, en Roelof van Gelders biografie van de Middelburgse zeevaarder Jacob Roggeveen. Maar hits kun je ook creëren, zegt Anja de Groene van De Drvkkerij. Over het algemeen geldt: wat plat ligt op een tafel, dát verkoopt. „En we maken nu een paar maanden boekenleggers met daarop leestips van onze medewerkers. Als onze directeur Dick Anbeek een boek heeft aangeraden gaat dat duidelijk beter verkopen.”

„Ik herinner me van niet al te lang geleden een goede cartoon,” zegt Bart Jansen van Verkaaik. „Een boekhandelaar zegt daarop tegen zijn klant: dit boek moet u lezen, want het staat in geen enkele top-10. Als ik zo vrij mag zijn hoop ik dat de nieuwe NRC-top-10 ook vooral uit zulke boeken zal bestaan: een mooi upper class-lijstje. En mocht Vijftig tinten grijs er toch bij zitten, kunnen we die dan niet van de lijst schrappen?”