Verrukkelijk, een tycoon in de wc

‘Verrukkelijk idee dat die oligarch Miroslav Miskovic nu de wc’s in de gevangenis moet schrobben,” zegt Srdjan als we elkaar treffen voor koffie op nieuwjaarsdag. Positief klinkt de schrijver-vertaler niet vaak, maar het begin van 2013 is anders dan andere jaren in Servië, land van zwartkijkers uit ervaring.

Na een jaar Griekenland ben ik even in Belgrado, waar ik jarenlang heb gewoond. De nieuwe regering is een half jaar aan de macht. Meestal is dat lang genoeg om hoop te doen omslaan in teleurstelling. Ik heb me ingesteld op zwarte grappen, schouderophalen, anekdotes over politieke blunders.

Maar ik word overvallen door optimisme. De regering, zo klinkt het, lijkt serieus werk te maken met de strijd tegen de corruptie. De onaantastbaar geachte zakenman Miskovic is opgepakt, evenals vroegere directeuren van staatsbedrijven en een enkele politicus.

Toen de vroegere ultranationalisten, die zich nu pro-Europees noemen, vorig jaar de verkiezingen wonnen werd buiten Servië gevreesd voor een terugkeer naar de duistere jaren negentig. Maar in Servië telt het heden.

Veroordeeld zijn de opgepakte verdachten nog lang niet, maar de openlijke vernedering doet burgers goed. In de pers staan foto’s van karige cellen waarin de mannen zitten.

,,Uitzuigers. Mensen die over onze rug rijk zijn geworden”, zegt Srdjan. Hij komt uit de gegoede Joegoslavische middenklasse, die in 1991 werd overvallen door het uiteenvallen van het land en niet gehaaid genoeg was om te profiteren van de oorlogseconomie en de chaotische transitie naar het kapitalisme. Het vakantiehuis van de familie aan de Kroatische kust is uit een ander, zorgeloos tijdperk.

Er zijn maar weinigen in Servië voor wie het leven na het uiteenvallen van Joegoslavië beter is geworden. Op de vraag hoe het gaat krijg je meestal het gelaten antwoord bice bolje, het zal beter worden. Op een toon die doet vermoeden dat de Serviërs er zelf niet in geloven.

Wie er de afgelopen twintig jaar wél in slaagde vermogen te vergaren is in de ogen van de rest besmet. Macht is synoniem met machtsmisbruik. Rijkdom ruikt naar smokkel tijdens de oorlog, zwarthandel en nepotisme.

De vorige regeringen werden in Europa omarmd als ‘pro-westers’, maar deden bijvoorbeeld niets aan de hoge prijzen in de supermarkten, door kartels van oligarchen in stand gehouden. De belangrijkste reden voor de Serviërs om de Progressieve Partij van de huidige president Tomislav Nikolic te kiezen was dat deze de afgelopen twee decennia niet aan de macht was. De nieuwe regering kan schoon schip maken zonder in eigen vlees te moeten snijden.

Uit een peiling in opdracht van commerciële omroep B92 blijkt dat voor het eerst in vijf jaar meer Serviërs (43 procent) geloven dat het met het land de goede kant op gaat, dan niet (42 procent). Ter vergelijking: een jaar geleden geloofde maar 27 procent in een betere toekomst.

Het relatieve optimisme komt volgens dezelfde peiling grotendeels op het conto van vice-premier Aleksandar Vucic, die verantwoordelijk is voor de aanpak van corruptie. Na tennisster Novak Djokovic is hij de persoon die Serviërs de meeste hoop voor de toekomst geeft.

,,Volgens mij is hij bereid tot het uiterste te gaan. Hij meent het”, zegt Budimirka, gepensioneerd. Ze vreest voor Vucic’ leven. Het zou niet voor het eerst zijn dat een politicus met hervormingsplannen wordt omgelegd.

Of de volgende fase, berechten en bewijzen, net zo vlot verloopt als het arresteren is de vraag. Srdjan weet ook dat het zeer onwaarschijnlijk is dat een steenrijke tycoon als Miskovic ooit echt wc’s zal schrobben. Mogelijk zijn de arrestaties, zoals zijn vrouw Jelena denkt, niet meer dan show en de strijd van de ene politieke clan tegen de andere. Maar zolang die duurt is de wraak zoet.