Uitstel besluiten tekent polarisatie

Het Amerikaanse Congres heeft de ‘begrotingsafgrond’ vermeden door belastingverhoging te accepteren. De prijs is dat belangrijke besluiten over de begroting worden doorgeschoven.

Vandaag komt het Amerikaanse Congres voor het eerst bijeen in de samenstelling die de verkiezingen van november hebben opgeleverd. De Republikeinen zijn onderling diep verdeeld, maar de radicale Tea Party zet nog altijd de toon.

U.S. President Barack Obama winks as he arrives with Vice President Joe Biden (L) in the briefing room to make remarks after the House of Representatives acted on legislation intended to avoid the "fiscal cliff," at the White House in Washington January 1, 2013. The Republican-controlled House backed a tax hike on the top U.S. earners shortly before midnight on Tuesday, ending weeks of high-stakes budget brinkmanship that threatened to spook consumers and throw financial markets into turmoil. REUTERS/Jonathan Ernst (UNITED STATES - Tags: POLITICS BUSINESS TPX IMAGES OF THE DAY) REUTERS

Verveelde kinderen doen het op warme zomerdagen. Eindeloos een leeg blikje voor zich uit schoppen. Het is de meest gebruikte beeldspraak over de politieke besluitvorming in Washington rond gevoelige dossiers. Uitstelgedrag, zoals dat in Nederland heet.

De blikjesmetafoor klonk deze week overal, nadat het Amerikaanse Congres op het allerlaatste nippertje een oplossing had bereikt voor de dreigende begrotingsafgrond. Ja, de enorme bezuinigingen en belastingverhogingen per 1 januari zijn vermeden. Maar de gevoeligste besluiten zijn buiten het akkoord gelaten.

Zo gaat de deadline voor het voorkomen van de begrotingsafgrond over in een deadline voor het dichten van de overgebleven gaten, waaronder omstreden bezuinigingen op defensie. Het blikje is weer een stukje verder getrapt, tot eind februari.

Het uitstelgedrag in Washington is een uiting van de polarisatie tussen de Democraten en de Republikeinen. Alleen vlak voor een deadline is er genoeg druk om samen te werken met de tegenpartij. En zelfs dan blijft het tot op het laatste moment spannend, zoals met de begrotingsafgrond.

Ooit was het Congres een plek voor compromissen. Maar sinds de harde politiek van de jaren negentig, toen de Republikeinen onder aanvoering van Newt Gingrich in hun campagne tegen de Democraten allerlei maatregelen gingen blokkeren is dat veranderd. De laatste jaren werden snelle akkoorden nog zeldzamer. Een nieuwe generatie Republikeinen laat zich voorstaan op haar onwrikbaarheid.

De blikjes trappende politici maken zich impopulair bij het Amerikaanse publiek. De waardering voor het Congres was nog nooit zo laag. De perceptie is dat politici spelletjes spelen zonder zich iets aan te trekken van de gevolgen. Als de begrotingsafgrond realiteit was geworden zou Amerika dit jaar waarschijnlijk opnieuw in recessie zijn geraakt.

Ook nu is de economie geschaad. De maandenlange moeizame onderhandelingen in het Congres zorgden voor onrust onder Amerikaanse consumenten, die grote aanschaffen uitstelden omdat ze vreesden in 2013 minder te kunnen besteden. Bedrijven waren voorzichtig met investeringen.

Deze rem op de bestedingen was ook merkbaar bij de vorige grote impasse in Washington, het gevecht over de verhoging van het schuldenplafond – de leenlimiet van de Amerikaanse overheid – in de zomer van 2011. Ook toen bereikte het Congres te elfder ure een compromis en ook toen werden belangrijke besluiten verder vooruitgeschoven.

De begrotingsafgrond was het directe gevolg. Dat was eigenlijk een zelf opgelegd drukmiddel van de Congresleden om zich te verplichten vóór 2013 met een structurele oplossing te komen voor de steeds verder oplopende Amerikaanse staatsschuld. Zo niet, dan volgden automatische belastingverhogingen en bezuinigingen die de belangen van zowel de kiezers van de Republikeinen als die van de Democraten zouden raken. Later werd de naam ‘begrotingsafgrond’ (fiscal cliff, zoals ze in de VS zeggen) bedacht voor deze doos van Pandora.

President Obama en zijn Democraten hebben uiteindelijk geprofiteerd van de constructie. De Republikeinen zaten in de onmogelijk positie dat ze in alle gevallen moesten instemmen met hogere belastingen, ondanks hun verkiezingsbelofte om dat nooit te doen. Was de straf van de begrotingsafgrond ingegaan, dan waren de belastingen gestegen voor de middenklasse. Om de afgrond te vermijden was er geen andere optie dan de belastingen op te voeren voor de rijken.

De Republikeinen kozen uiteindelijk voor het laatste, maar pas na maandenlang verstard verzet dat de Democraten de kans gaf om hen af te schilderen als de partij van de elite. De Republikeinen hebben dubbel verloren. Voor het eerst in twintig jaar hebben ze moeten instemmen met belastingverhogingen én de kans om de redding van de middenklasse op te eisen hebben ze verspeeld.

Hoe ver van tevoren de Democraten dit zagen aankomen is moeilijk te zeggen. Aanhangers van Obama zien graag een briljant schaker in de president, die deze uitkomst al had voorzien toen de begrotingsafgrond bijna anderhalf jaar geleden in het leven werd geroepen. Hoe dan ook, de Republikeinen zijn al blikjes trappend in de val gelopen die stond opgesteld aan het eind van de weg.

Nu de begrotingsafgrond ternauwernood is vermeden doemt er een nieuwe deadline op. De grens van het Amerikaanse schuldenplafond – op dit moment 16,4 biljoen dollar – komt alweer in zicht.

Naar verwachting moet president Obama voor eind februari het Congres om toestemming vragen om meer geld te mogen lenen voor de overheidsuitgaven. De Democraten hadden de verhoging van de leenlimiet meteen willen meenemen in de wet waarmee de begrotingsafgrond is vermeden. President Obama was er dan zeker van geweest dat zijn regering geld kan blijven besteden.

Maar de Republikeinen weigerden. Het dreigende vooruitzicht van een bankroet land geeft ze een sterke positie in onderhandelingen waarvan nu al wordt voorspeld dat ze nog spannender worden dan die over de begrotingsafgrond.

    • Ykje Vriesinga