Rusland eist dat Oekraïne kiest

Rusland en Oekraïne zoeken weer ruzie over gas. Maar het gaat om geopolitiek: Oekraïne moet kiezen tussen Rusland en Europa.

Hubert Smeets

Een nieuw jaar, een oud geluid. Rusland en Oekraïne hebben ook 2013 weer ingeluid met giftige nieuwjaarswensen over en weer. Zoals meestal is de hoge prijs, die Oekraïne voor Russisch aardgas moet betalen, de aanleiding voor de verbale confrontatie die volgens Kiev nu ontspoord is tot „hysterie”.

Oekraïne betaalt momenteel 424 dollar per duizend kubieke meter gas. De regering in Kiev vindt dat te veel en verwijst daarbij naar de 185 dollar die Wit-Rusland neertelt.

Rusland is daartoe alleen bereid als het de gaspijpleidingen in Oekraïne zelf via een huurovereenkomst kan beheren. Denken de Oekraïners werkelijk dat ze iets te eisen hebben omdat de pijpleidingen voor Russisch aardgas naar Europa door de voormalige Sovjetrepubliek lopen, zo vroeg een topambtenaar in Moskou zich in een interview af. Kiev moet kiezen: voor Europa of voor Rusland. „Een beetje zwanger, dat gaat niet”, zei Aleksandr Gorban, directeur voor economische samenwerking op het ministerie van Buitenlandse Zaken van Rusland.

Als Oekraïne toch blijft dralen, zouden de pijpleidingen wel eens waardeloos kunnen worden. Die „gigantische tiet van ijzer op het territorium van Oekraïne roest dan gewoon tot schroot”, aldus Gorban.

Kiev reageerde onmiddellijk. „Hoewel komkommertijd, kan het Oekraïense ministerie van buitenlandse zaken dit uiterst ondiplomatieke en beledigende interview niet onopgemerkt laten passeren”.

Het is de tweede keer in een paar weken dat de Oekraïense regering zich tegen Rusland teweer stelt. Op 18 december zegde president Viktor Janoekovitsj van Oekraïne op het laatste moment zijn bezoek aan collega Vladimir Poetin in Moskou af. Janoekovitsj wilde niet toegeven aan de eis dat Rusland zeggenschap over de pijpleidingen in Oekraïne krijgt in ruil voor een lagere gasprijs.

De onmin wordt niet alleen veroorzaakt door de gasprijs. Op de achtergrond speelt ook een andere, fundamentelere, vraag: de verhouding tussen Rusland en Europa en de rol die Oekraïne daarin speelt.

President Poetin is bezig met een Euraziatische tegenhanger van de EU: een zogeheten ‘douane-unie’ die het kerngebied van de voormalige Sovjet-Unie moet omvatten. Kazachstan en Wit-Rusland hebben zich aangesloten. Oekraïne draalt.

Janoekovitsj, die zelf uit het Russisch sprekende mijnbouwgebied in het Oosten komt, opteert voor verdere toenadering tot Europa. President Poetin las hem voor Kerst op een persconferentie neerbuigend de les. Oekraïne moet zich eerst melden bij de douane-unie. „Onze Oekraïense collega’s dachten dat we een grapje maakten. Ze hebben nu begrepen dat het geen grap is”, aldus Poetin.

    • Hubert Smeets