Oudejaar en strafrecht

Het is nog vrij vroeg om conclusies te trekken uit de straffen die voor het geweld rond Oud en Nieuw worden opgelegd. Bij de meeste rechtbanken moeten de zittingen nog plaatsvinden. Maar de Haagse politierechter maakte gisteren alvast een duidelijk punt.

Aan het beleid van het Openbaar Ministerie om speciaal voor Oud en Nieuw landelijk de strafeisen met 75 procent te verhogen, werd geen gehoor gegeven. Volgens de Haagse politierechter is uitgaansgeweld op Oud en Nieuw principieel gelijk aan andere stapavonden. Alleen om die reden is een hogere bestraffing dan ook niet geboden. De eis van het OM om in één geval geweld tegen een agent met acht weken cel te bestraffen, werd dan ook niet gehonoreerd. De gebruikelijke werkstraf en schadevergoeding vond de rechter ook voor Oud en Nieuw-daders voldoende. Deze dader was ook niet eerder met de politie in aanraking gekomen.

De rechter geeft hiermee het belang van rechtsgelijkheid de voorrang, keek naar de persoon van de verdachte en hield de straf proportioneel. Precies het onafhankelijke oordeel dat van een rechter met ruggengraat verwacht mag worden. En ook een noodzakelijk tegenwicht in de verhitte discussie over de jaarlijkse oudejaarsincidenten. Daartegen is in de publieke opinie, op de voet gevolgd door de politiek, een steeds grotere aversie gegroeid. De roep om ‘harde maatregelen’ lijkt ieder jaar luider te worden. Niemand bedoelt daar overigens het droogleggen van Oudejaar mee, het vroeg sluiten van de horeca, noch een breed vuurwerk- of brandstapelverbod. Alle heil wordt verwacht van hardere straffen voor individuele feestvierders die zich misdragen, meestal onder invloed van drank en drugs.

De VVD-bewindslieden op Justitie zijn de belangrijkste exponent van deze aanpak. Daarmee wekken zij ook ieder jaar de illusie dat het dreigen met en het opleggen van hogere straffen tot beter gedrag zal leiden. Daar is in de gedragswetenschappen nog nooit enig bewijs voor geleverd, maar het is als volksgeloof onuitroeibaar. Daarom acteert de minister van Justitie ieder jaar weer teleurstelling als blijkt dat het wéér niet echt geholpen heeft. Wat wel helpt is een mix van brede preventiemaatregelen in combinatie met repressie, waarbij een hogere pakkans en strafkans veel effectiever zijn dan strafhoogte. Maar dat is duur, ingewikkeld en raakt ook andere burgers. Dus laat het kabinet het bij hogere strafeisen. Tegen beter weten in.

De Haagse rechter keurde de gelegenheidsverhoging van de strafeis af, in een principiële uitspraak. Het Openbaar ministerie ontkwam dan ook niet aan het hoger beroep dat het vandaag instelde. Dan horen we wel wat wijsheid is. Zo gaat dat in de trias politica.