Koken in ruil voor financiering

Fans lopen niet meer bij elke nieuwe cd naar de winkel. Tegenwoordig dragen ze via crowdfunding bij aan de muzikale plannen van hun helden en ontmoeten hen op kleine, exclusieve events.

Zangeres Ntjam Rosie kookt Kameroens voor vrijgevige fans. Foto’s Andreas Terlaak

De muziekliefhebber is trouw. Wie geraakt wordt door een band of zanger, luistert naar zijn muziek, bezoekt het concert en verheugt zich op nieuw materiaal: de nieuwe van Dylan, van Blaudzun, de nieuwe Animal Collective.

Dit klinkt vanzelfsprekend. Maar is die relatie, nu muziek nagenoeg gratis en alomtegenwoordig is, nog zo hecht?

Toen zanger Beck onlangs zijn nieuwe muziek uitbracht, deed hij dat als bladmuziek. Als verklaring voor deze ongewone vorm, vertelde Beck dat hij terugverlangde naar de tijd dat muziek nog kostbaar en waardevol was. Hij memoreerde de lange busreizen die hij als jongen maakte naar de platenwinkel om daar van zijn spaargeld de nieuwste lp van een idool te gaan kopen. De moeite die het hem kostte, maakte de aanschaf extra dierbaar. Muziek, hoes, binnenhoes, alles werd gekoesterd. Tot er weer geld was voor een volgende lp.

De omgang met muziek is nu nonchalanter. Men koopt een enkel liedje en luistert playlists (met allerlei verschillende artiesten) in plaats van hele cd’s. Muziek is een geluidsdecor, en de luisteraar bouwt geen speciale affiniteit op met de muzikant. Dat zou betekenen dat de ooit zo persoonlijke betrokkenheid van de luisteraar met de artiest verwatert.

Crowdfunding

Verschillende verschijnselen wijzen verrassend genoeg de andere kant op. Enerzijds kalft de band tussen luisteraar en muzikant af, anderzijds ontstaat er een nieuwe, misschien nog intiemere relatie. Bijvoorbeeld door het systeem van crowdfunding. Bij crowdfunding betalen geïnteresseerden mee aan een te realiseren project – variërend van de bouw van een buurtcentrum tot het ontwerpen van een ecologische kledinglijn, of zoals in Duitsland, het opnemen van de filmversie van de tv-serie The Office.

Ook in de muziek wordt inmiddels gecrowdfund. Via sites als Kickstarter of Campfire kunnen fans geld bijdragen aan muzikale plannen. Via de website Pledgemusic verzamelde de openhartige singer-songwriter Martha Wainwright onlangs geld om haar band mee op Amerikaanse tournee te kunnen nemen. Dankzij de 25.000 dollar die fans bijdroegen kon Wainwright haar nieuwe, meer orkestrale liedjes ook live tot hun recht laten komen.

De Amerikaanse zangeres Amanda Palmer zat ooit in de theatrale band Dresden Dolls. Na het uiteengaan van de band was het contract met haar platenmaatschappij verbroken en wilde Palmer haar volgende cd zelf financieren. Op Kickstarter vroeg ze fans om tezamen het bedrag van ongeveer 100.000 dollar op te brengen. Als tegenprestatie bood ze gesigneerde cd’s, zelfgemaakte schilderijen en een feest plus optreden (voor wie meer dan 10.000 dollar gaf). Ze verzamelde het recordbedrag van 1,2 miljoen dollar in dertig dagen. Haar cd Theatre Is Evil verscheen afgelopen september.

Ook Nederlandse artiesten maken gebruik van crowdfunding. Zo nam Kyteman onlangs een videoclip op, en de Kameroens/Rotterdamse zangeres Ntjam Rosie zal haar nieuwe cd deels met hulp van fans financieren. Rosie, bekend om haar soul met jazzy zijtakken, heeft de nummers voor At The Back Of Beyond al opgenomen, extra budget is nog nodig voor de afwerking, zoals ‘mastering’ en hoesfotografie. Als dank voor een bijdrage biedt Rosie een privéoptreden via Skype. Of ze komt bij de donateur thuis Kameroens koken.

Kleinschaligheid

De behoefte aan direct contact en kleinschaligheid blijkt ook uit de nieuwe manier waarop concerten worden georganiseerd. Al jaren worden in steden in Nederland huiskamerconcerten gehouden, waar zangers en muzikanten tussen vensterbank en tv voor een klein gezelschap hun repertoire uitvoeren. De laatste jaren zijn allerlei kleine, exclusieve festivals ontstaan. Het Into The Great Wide Open-festival op Vlieland, waar bezoekers en artiesten samen kamperen op camping Stortemelk, zal komend jaar voor de vijfde keer plaatshebben. De dancevariant van het kleinschalige festival, Bungalup, beleefde afgelopen winter een eerste editie in een verlaten vakantiepark bij Harderwijk. Feestgangers konden zich drie dagen en avonden vermaken met party’s in zwembad of clubhuis, en logeerden gezamenlijk in bungalows op het terrein.

In maart wordt er ook een festival met bands in het vakantiepark gehouden. Dit Where The Wild Things Are was al uitverkocht voordat één naam van het programma bekend was. Inmiddels is bekendgemaakt dat men tussen uitstapjes als nordic walking of de 154 meter lange glijbaan in het tropisch zwemparadijs, optredens zal zien van Jake Bugg, Villagers, Local Natives en andere populaire gitaarbands.

Dankzij kleinschaligheid en crowdfunding lijkt de band tussen muzikant en aanhang hechter te worden. Voor veel artiesten is dit bovendien een manier om de gevestigde platenmaatschappijen te omzeilen, in alle opzichten wordt men onafhankelijk. Die zelfstandige manier van werken is niet nieuw, ook in de punktijd was ‘zelf doen’ (Do It Yourself) een populaire methode. Fans verbreidden de zelf gestencilde tijdschriftjes; muzikanten plakten hun eigen hoezen, en distribueerden lp’s uit de achterbak van een auto. Maar er was nog geen sprake van directe samenwerking.

Nu investeert de fan in de creatie. Als hij niet bijspringt, moet Martha Wainwright zonder begeleidingsband spelen en kan Ntjam Rosie haar cd niet masteren. Dat medewerking tot bemoeienis kan leiden, merkte Amanda Palmer. Nadat de cd was verschenen, begon ze met haar band, The Grand Theft Orchestra, aan een tournee. Via internet vroeg ze mensen met een viool of blaasinstrument om de optredens te komen versterken – vrijwillig. Fans en collega’s reageerden nijdig. 1,2 miljoen dollar was toch voldoende om professionele muzikanten te bekostigen? Uiteindelijk besloot Palmer de blazers en strijkers te betalen.

Zo bepaalt de fan mede het eindresultaat. Eenrichtingsverkeer heeft zich ontwikkeld tot wederzijdse beïnvloeding. Het tijdperk van de jonge Beck, waarin fans vol bewondering naar foto’s van idolen staarden, is voorbij. Dit is een tijd waarin de fan zijn idool op de vingers kan tikken.