Hoorcollege? Dat kan anders

Digitaliseer het hoorcollege, zegt hoogleraar Jan Derksen. Want de traditionele colleges zijn niet meer van deze tijd.

Verslaggever

Amsterdam. Hij had er opeens genoeg van, drie weken geleden. Het was het laatste hoorcollege van het semester. Hoogleraar Jan Derksen zag uitsluitend ongeïnteresseerde studenten, diep weggezonken in hun digitale schaduwwereld. „Telefoons, laptops, iPads, volgens mij werd er ergens chat roulette gespeeld – daar kunnen wij professoren het echt niet van winnen.” Waarom zou je überhaupt nog voor een zaal gaan staan, dacht hij, als studenten toch liever op hun schermpje kijken?

Hoorcolleges zijn niet meer van deze tijd, schreef Derksen in een brief aan de Volkskrant. Schaf het college af en zend het alleen nog online uit.

„De belevingswereld van jongeren is door de digitale hulpmiddelen veranderd”, zegt de klinisch psycholoog per telefoon. „Als universiteit moet je daarbij aansluiten. Het klassieke hoorcollege is een ijzeren kooi waarin je studenten vastzet. Ik vind niet dat ik de concurrentie met de techniek moet blijven aangaan.”

Hij is niet de enige die toekomst ziet in het digitaliseren van colleges. Bijna elke universiteit van Nederland is er al mee bezig, in meer of mindere mate. De Universiteit van Amsterdam plaatste het afgelopen jaar 9.716 van zijn hoorcolleges online. Die werden ruim 530.000 keer bekeken. Op de Vrije Universiteit waren het er vijfhonderd. Ook Groningen, Wageningen, Tilburg, Maastricht en Delft zetten ze online.

Het gaat in de eerste plaats om een extra service voor studenten, niet om het vervangen van reguliere colleges. Opnamen van colleges kunnen online integraal worden teruggekeken.

Maar blijven de ongeïnteresseerde studenten, waar Derksen zich zo aan stoort, ook weg als ze thuis met de laptop op schoot college kunnen volgen? Volgens de universiteiten niet.

„Studenten houden behoefte aan contact”, zegt Werner Degger. Hij coördineert de webcolleges van de UvA. „Ze gebruiken de online colleges als studiemateriaal, als archief. Voor tentamens kijken ze colleges nog eens terug, soms op anderhalve snelheid.” Sinds de universiteit in 2007 begon met het online zetten van colleges is er bij die vakken geen significante terugloop in het collegebezoek geweest, zegt hij. Dat geven ook de andere universiteiten aan.

Onderwijsdeskundige Theo Lamers hecht daar niet zoveel waarde aan. „Tsja, universiteiten stimuleren collegebezoek nog steeds. En het is voor studenten ook nog een vrij nieuw fenomeen.” Net als Derksen voorspelt hij dat het online volgen van colleges in de toekomst een flinke vlucht zal nemen. „De totale leerervaring, met werkgroepen en persoonlijke begeleiding, kan natuurlijk nooit worden vervangen door een laptop. Het klassieke hoorcollege wel.”

De Universiteit van Tilburg voerde de productie op en gaat verder dan alleen het opnemen van colleges. Initiatiefnemer is Bob van den Brand, hoogleraar Accountancy. Voor een green screen legt hij lastige stof uit in blokjes van tien minuten, aanvullend op het reguliere (ook online beschikbare) hoorcollege. „Een beetje als het weerbericht”, licht hij toe. „Als we het over vliegtuigen hebben dan zie je een vliegveld op de achtergrond. Of tabellen en grafieken, natuurlijk.”

De resultaten spreken boekdelen, zegt Van den Brand. Bij zijn twee moeilijkste vakken steeg het slagingspercentage met ruim 20 procent sinds hij begon met het online aanbieden van de colleges.

Colleges digitaliseren biedt meer mogelijkheden. Zoals het flipped classroom-model: je kijkt online het hoorcollege, dan licht de docent de stof ‘op locatie’ toe en beantwoordt vragen. De UvA, de VU en Tilburg experimenteren met dit systeem.

Door hoorcolleges uitsluitend online aan te bieden, worden minder zelfstandige studenten er vanzelf uitgefilterd, zegt Derksen. „De universiteit moet autonoom denkenden creëren, niet schapen gewend aan een kooi. Laat studenten zelf bepalen wanneer ze een college kijken.”

Vooralsnog streven de universiteiten naar een combinatie van on- en offline colleges. Uiteindelijk hangt het vooral van de docent af of studenten liever thuisblijven, denkt Willem van Valkenburg van de TU Delft, die ruim 11.000 lesopnames met studenten deelde. Ze vervelen zich heus niet als het uitdagende, interactieve colleges zijn. „Maar als de docent alleen een monoloog voordraagt, waarom zou je dan van de bank af komen?”