Goede redenen voor mijn hertoeschrijvingen

In het commentaar van 28 december wordt gesuggereerd dat ik met té grote zekerheid mijn oordeel uitspreek over de eigenhandigheid van enkele van de in de tentoonstellingsruimte onder Magna Plaza in Amsterdam getoonde schilderijen van Rembrandt (in reproductie). De in de laatste decennia verkregen resultaten van technisch en ander onderzoek maken het evenwel mogelijk met meer objectieve authenticiteitscriteria te werken dan tussen 1960 en 1990 mogelijk was. Toen werden, zo blijkt nu, (te) veel schilderijen van Rembrandt afgeschreven op basis van intuïtief kennerschap.

Neem de in het artikel aan de orde gestelde Venus en Cupido, in het Louvre. Horst Gerson, de destijds toonaangevende Rembrandtkenner, oordeelde in 1965 dat dit schilderij een kopie is. Hoewel zijn oordeel niet steekhoudend onderbouwd was, namen het museum en anderen dit oordeel zonder meer over. Pas in de afgelopen jaren heb ik Rembrandts schilderijen van ná de Nachtwacht weer ter plaatse onderzocht. De Venus en Cupido bleek géén kopie.

Dankzij een niet eerder gepubliceerde en geanalyseerde röntgenfoto kunnen we het ontstaansproces van dit schilderij nauwkeurig volgen. Dit proces is typerend voor de vrije, zoekende manier waarop Rembrandt zijn schilderijen liet ontstaan, iets wat bij kopieën per definitie niet voorkomt. Het feit dat Venus de trekken van Rembrandts metgezellin Hendrikje Stoffels heeft gekregen, droeg bij aan de stelligheid van mijn hertoeschrijving.

Het schilderij wordt in Magna Plaza getoond naast twee schilderijen met klassieke godinnen, Juno en Pallas. Een dergelijk trio wordt vermeld in de inventaris van een Amsterdamse kunstliefhebber, Harmen Becker, met wie Rembrandt intensief in contact stond. Nu we weten dat de Parijse Venus en Cupido een prototype is, hebben we de hypothetische serie van Becker waarschijnlijk compleet. Onze tentoonstelling toont de drie schilderijen voor het eerst bij elkaar. Als levensgrote reproducties, dat is waar. Maar voor de originelen zou je een wereldreis moeten maken via Parijs en Lissabon naar Los Angeles en terug naar Schiphol. Magna Plaza is dichterbij.

Ernst van de Wetering

Amsterdam