Figuranten in de maat schreeuwen

De Vlaams-Marrokaanse choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui hielp filmregisseur Joe Wright om Anna Karenina als ballet vorm te geven.

Hoofdrolspelers Keira Knightley en Aaron Taylor-Johnson repeteerden afzonderlijk met choreograaf Cherkaoui (met pet en merkje op zijn trui) voor balscènes Foto NBC Universal

In alle Nederlandse recensies over de nieuwe filmversie van Anna Karenina worden de opmerkelijke bewegingsregie en zwierige balscènes vermeld, maar in slechts één wordt de man genoemd die verantwoordelijk is voor al dat bedwelmende gewervel: Sidi Larbi Cherkaoui. De Marokkaans-Vlaamse smaakmaker van het hedendaagse danstheater maakte de meeslepende walsen en mazurka’s waarin armen om elkaar kringelen en handen vederlicht tastend over het lichaam van de danspartner glijden. Hij bedacht hoe omkleden tot een perfect getimede choreografie wordt.

Vanuit Buenos Aires, waar hij werkt aan een tangoproductie, kijkt Cherkaoui tevreden terug op het filmavontuur. „Anna Karenina biedt mij de gelegenheid mijn werk door een ander publiek te laten ontdekken.” Hij zoekt graag andere contexten op. Eerder werkte hij bijvoorbeeld samen met Daniel Barenboim en Guy Cassiers aan de operacyclus Ring des Nibelungen.

Filmregisseur Joe Wright (Atonement, Pride and Prejudice) zag een voorstelling van Cherkaoui en belde de choreograaf op. Hij wilde zijn film naar Lev Tolstojs roman als een ballet vormgeven, surrealistisch, net zo onwerkelijk als het aristocratische milieu van Sint-Petersburg waarin Anna verkeert. „Joe heeft mij zijn vertrouwen geschonken. Hij is heel receptief; hij heeft veel voorstellen overgenomen. Mijn idee om de dansparen als verliefde zwanen om elkaar heen te laten glijden, maar ook een suggestie voor het camerastandpunt in de scène waarin Stiva, Anna's broer, wordt geschoren.”

Voor de opnamen van Anna Karenina was Cherkaoui vier maanden in Rusland. Hij choreografeerde zowel individuele acteurs als groepen. De prachtige scène op het kantoor van Stiva, waarin een legertje kantoorklerken een ritmische stempel- en papierschuifdans uitvoert, kostte de nodige zelfoverwinning. „Het waren allemaal figuranten, geen dansers. Maar alles moest strak op de maat, dus ik heb staan schreeuwen!” Voor de boeddhistische choreograaf voelt stemverheffing even tegennatuurlijk als vlees eten. Hij prefereert de zachte aanpak. Lachend: „Maar daar heb ik echt autoriteit aan de dag moeten leggen.”

Met de hoofdrolspelers, Keira Knightley (Anna) en Aaron Taylor-Johnson (Vronski) heeft hij afzonderlijk kunnen repeteren. Niet om ze tot dansers te maken, benadrukt hij, maar om een manier van bewegen te ontwikkelen die past bij hun personage. Knightley, merkte Cherkaoui, is cerebraal aangelegd: ze onthield zijn aanwijzingen uitstekend, maar die naar haar lichaam vertalen ging minder makkelijk. „Aaron was juist dierlijker, intuïtiever, zijn lichaam was soms sneller dan zijn hoofd. Dan moet je opletten dat de aristocratische elegantie bewaard blijft.”

Een typische Cherkaoui-choreografie is de scène met de letterblokjes. Delicaat schuivend verklaren prinses Kitty en landeigenaar Levin, moreel de tegenhangers van de ‘zondige’ Anna en haar minnaar Vronski, elkaar daarmee de liefde – een even aandoenlijk als pietepeuterig spel. „Een puzzel: hoe moeten de vingers om het blokje om de juiste letter in een vloeiende beweging boven te krijgen, welke letter zit op welk moment waar.”

Er zijn ook dansscènes gesneuveld. Een volledig uitgewerkte mazurka bijvoorbeeld, waarin Anna zich al dansend realiseert dat zij afstand moet doen van Vronski, ten gunste van Kitty, dan nog zijn verloofde. „Nu is dat teruggebracht tot een korte uitwisseling van blikken. Keira danste het zo mooi. Dat vond ik spijtig. Maar het kader is een commerciële film. Ik had er graag een van vier of vijf uur gemaakt.”

De film ‘Anna Karenina’ draait in bioscopen in alle grote steden.

    • Francine van der Wiel