Dubbel verlies voor Republikeinen

Om de fiscal cliff te voorkomen moesten de Republikeinen voor het eerst in twintig jaar instemmen met belastingverhogingen. Ondanks hun verkiezingsbelofte.

Redacteur Noord- en Zuid-Amerika

Amsterdam. Verveelde kinderen doen het op warme zomerdagen. Eindeloos een leeg blikje voor zich uit schoppen. Het is de meest gebruikte beeldspraak over de politieke besluitvorming in Washington rond gevoelige dossiers. Uitstelgedrag, zoals wij in Nederland zeggen.

De blikjesmetafoor klonk deze week overal, nadat het Amerikaanse Congres op het allerlaatste nippertje een oplossing bereikte voor de dreigende begrotingsafgrond. Ja, de enorme bezuinigingen en belastingverhogingen per 1 januari zijn vermeden. Maar de gevoeligste besluiten zijn buiten het akkoord gelaten.

Zo gaat de deadline voor het voorkomen van de begrotingsafgrond over in een deadline voor het dichten van de overgebleven gaten, waaronder omstreden bezuinigingen op defensie. Het blikje is weer een stukje verder getrapt, tot eind februari.

Het uitstelgedrag in Washington is een uiting van de polarisatie tussen de Democraten en de Republikeinen. Alleen vlak voor een deadline is er genoeg druk om samen te werken met de tegenpartij. En zelfs dan blijft het tot op het laatste moment spannend, zoals met de begrotingsafgrond.

Ooit was het Congres een plek voor compromissen. Maar sinds de harde politiek van de jaren negentig, toen de Republikeinen zagen dat stagneren en blokkeren ook de gunst van kiezers kan winnen, is dat veranderd. De afgelopen jaren zijn snelle akkoorden nog zeldzamer geworden. Een nieuwe generatie Republikeinen staat zich voor op hun onwrikbaarheid.

De blikjes trappende politici maken zich impopulair bij het Amerikaanse publiek. De waardering voor het Congres was nog nooit zo laag. De perceptie is dat politici spelletjes spelen zonder zich iets aan te trekken van de gevolgen. Als de begrotingsafgrond was ingegaan zou Amerika dit jaar waarschijnlijk opnieuw in recessie zijn geraakt.

Ook nu is de economie geschaad. De maandenlange moeizame onderhandelingen in het Congres zorgden voor onrust onder Amerikaanse consumenten, die grote aanschaffen uitstelden uit vrees dat ze in 2013 minder te besteden kregen. Bedrijven waren voorzichtig met investeringen.

Deze rem op de bestedingen was ook merkbaar bij de vorige grote impasse in Washington, het gevecht over de verhoging van het schuldenplafond – de leenlimiet van de Amerikaanse overheid – in de zomer van 2011. Ook toen bereikte het Congres te elfder ure een compromis en ook toen werden belangrijke besluiten verder vooruitgeschoven.

De begrotingsafgrond was het directe gevolg. Dat was eigenlijk een zelfopgelegd drukmiddel van de Congresleden om zich te verplichten vóór 2013 met een structurele oplossing te komen voor de steeds verder oplopende Amerikaanse staatsschuld. Zo niet, dan volgden automatische belastingverhogingen en bezuinigingen die de belangen van zowel de kiezers van de Republikeinen als van de Democraten zouden raken. Later werd de naam ‘begrotingsafgrond’ (fiscal cliff, zoals ze in de VS zeggen) bedacht voor deze doos van Pandora.

President Obama en zijn Democratische partij hebben uiteindelijk geprofiteerd van de constructie. De Republikeinen zaten in de onmogelijk positie dat ze in alle gevallen moesten instemmen met hogere belastingen, ondanks hun verkiezingsbelofte om dat nooit te doen. Was de straf van de begrotingsafgrond ingegaan, dan waren de belastingen gestegen voor de middenklasse. Om de afgrond te vermijden was er geen andere optie dan de belastingen op te voeren voor de rijken.

De Republikeinen kozen uiteindelijk voor het laatste, maar pas na maandenlang verstard verzet dat de Democraten de kans gaf om hen af te schilderen als de partij van de elite. De Republikeinen hebben dubbel verloren. Voor het eerst in twintig jaar hebben ze moeten instemmen met belastingverhogingen én de kans om de redding van de middenklasse op te eisen hebben ze verspeeld.

Hoe ver van tevoren de Democraten dit zagen aankomen is moeilijk te zeggen. Aanhangers van Obama zien graag een briljant schaker in de president, die deze uitkomst al had voorzien toen de begrotingsafgrond bijna anderhalf jaar geleden in het leven werd geroepen. Hoe dan ook, de Republikeinen zijn al blikjes trappend in de val gelopen die stond opgesteld aan het eind van de weg.

Lees ook het commentaar ‘Op naar de volgende veldslag’: pagina 17

    • Ykje Vriesinga