Hij zwerft en tobt nog steeds

Elke zeven jaar wordt het leven van een groepje Britten vastgelegd, voor de serie Up. Ze zijn nu 56 jaar. Vanavond is deel 1 van 56 Up op televisie.

Suzy vergelijkt het met door blijven lezen in een boek dat je eigenlijk vreselijk vindt. Ze voelt een „ridiculous sense of loyalty” voor de Engelse documentairereeks Up, waar ze al 49 jaar aan meedoet. Elke zeven jaar twijfelt ze of ze er wel goed aan doet. Een paar minuten film kunnen immers geen recht doen aan zeven jaar van haar leven.

Misschien niet, maar die paar minuten film over Suzy en haar twaalf ‘lotgenoten’ leveren wel al decennia lang fascinerende documentaires op. Acht zijn het er inmiddels, we zijn toe aan 56 Up. Dertien van de veertien oorspronkelijke personen doen nog mee. De eerste kleinkinderen zijn geboren. Ziekte en dood liggen op de loer voor de komende zeven jaar.

De films gaan over de Britse samenleving, over de keuzes die mensen maken, over hun relaties met hun ouders en hun kinderen, over hun hoop en spijt, over nature versus nurture. Kortom, over het leven.

Het begon in 1964. Michael Apted, 22 jaar oud en net afgestudeerd als jurist in Cambridge, kreeg een klus voor het documentaireprogramma World in Action van Granada Television. Zijn opdracht: zoek veertien kinderen van 7 jaar oud, zeven uit de working class en zeven uit de upper class. De makers wilden laten zien hoe star het Britse klassensysteem nog steeds was, en dat iemands afkomst bepalend was voor zijn toekomst. „Give me a child until he’s seven and I will give you the man”, was het Jezuïtische credo.

Het was een revolutionaire tijd, zei Apted ten tijde van 42 Up in deze krant. „We hadden een verborgen agenda, we wilden laten zien dat Engeland verdeeld was en dat de kansen ongelijk gespreid waren. Dat de tegenstelling tussen particulier en openbaar onderwijs de samenleving zou gaan opbreken.” Achteraf betreurt Apted dat ze geen kinderen uit de middenklasse hebben gekozen en maar vier meisjes.

Pas na de eerste aflevering werd besloten om de reeks voort te zetten en de kinderen te blijven volgen. Apted, sinds de tweede aflevering de regisseur, is inmiddels 71 en komt er elke zeven jaar een half jaar voor terug uit Los Angeles, waar hij een succesvolle carrière als filmmaker opbouwde. Met elk van de hoofdpersonen trekt hij dan twee dagen op, om ze te filmen bij hun bezigheden en om ze uitgebreid te spreken.

Het politieke vertrekpunt is in 56 Up nog steeds zichtbaar, maar het accent is al lang verschoven naar het persoonlijke. Als kijkers zijn we vertrouwd geraakt met de personages.

Ook voor wie de serie niet heeft gevolgd is dat verloop goed zichtbaar: elke aflevering grijpt ruimhartig terug op eerdere afleveringen. Minstens zo fascinerend als de eerder uitgesproken verwachtingen, zijn de uiterlijke veranderingen. Een snor die maar niet wil wijken, een gezicht dat steeds ronder wordt, elegantie die toch nog overwint.

Het leed van de scheidingen is overwonnen, het leven met een nieuwe partner is gesetteld. Voor Bruce, de maatschappelijk betrokken wiskundeleraar, kwam het vaderschap pas laat. Eerder zagen we hem als leraar in Bangladesh, nu werkt hij op de keurige St. Albans school en zet hij een tent op met zijn twee zonen. Neil blijft waarschijnlijk altijd een eenzame zwerver, tobbend over zijn geestelijke gezondheid. Jackie zit met drie grote zonen op de bank, binnenkort wordt ze oma. Symon en zijn tweede vrouw hebben een huis vol eigen- en pleegkinderen.

De jongste aflevering wijkt af van de voorgangers, zei regisseur Apted in een interview in The Daily Telegraph. Ergens tussen 49 en 56 hebben de personages zichzelf bevrijd, ze zijn krachtiger geworden. „Ze namen hun leven in eigen hand en dat is goed.” De kinderen uit de jaren 60 zijn nu pas echt volwassen.

56 Up (VPRO, drie delen): vanavond, morgen en vrijdag, Ned. 2, 22.30 uur