Het aantal operaties alleen zegt niets

De kankerzorg kan beter, maar hoe? Het volume van de behandelingen wordt als graadmeter voor kwaliteit gezien. Ten onrechte, stellen vier deskundigen.

‘Ruzie over minimumnorm aantal borstkankeroperaties’, kopte NRC Handelsblad op 11 december. Het artikel meldt dat er grote onrust is onder borstkankerpatiënten, omdat Nederlandse ziekenhuizen gemiddeld minder patiënten behandelen dan ziekenhuizen in andere Europese landen.

Die onrust is onnodig. De kankerzorg in Nederland is van hoge kwaliteit. Tegelijk is bekend dat het ene ziekenhuis de borstkankerpatiënt iets beter behandelt dan het andere. Deze verschillen moeten worden verkleind. In de discussie over hoe de kwaliteit verbeterd moet worden, ligt de aandacht helaas vaak slechts op één aspect van de zorg: het aantal behandelingen per ziekenhuis per jaar, ook wel het volume genoemd.

Volume wordt gebruikt als graadmeter voor kwaliteit. Op zichzelf is dit een logische gedachte: hoe vaker het medisch team een operatie doet, hoe beter het erin wordt. In kleinere ziekenhuizen doet het team nu één borstkankeroperatie per week, in grotere zo’n drie. Redenerend vanuit slechts volume als graadmeter voor kwaliteit zouden operaties voortaan alleen mogen gebeuren in de grotere ziekenhuizen. Patiënten van kleine ziekenhuizen moeten dan worden doorverwezen naar grotere.

Maar dit is slechts een deel van het verhaal. Minstens zo belangrijk zijn een goed functionerend behandelteam, de specialisatie en toewijding van de behandelaars en de aanwezigheid van de juiste apparatuur. Behandelingen schrappen op grond van volume is te beperkt en geeft geen garantie op kwaliteit.

Voor patiënten gaat het om de uitkomst van de behandeling. Is de operatie gelukt? Zijn er complicaties? Is de tumor volledig verwijderd? Is de patiënt tevreden? Waar iedereen het over eens is, is dat een patiënt met een gerust hart terecht moet kunnen bij elk ziekenhuis dat borstkankerzorg biedt. Daarom moeten de verschillen in behandelingen tussen ziekenhuizen zo klein mogelijk en voor iedereen inzichtelijk zijn.

In 2010 deed KWF Kankerbestrijding diverse voorstellen om de kankerzorg te verbeteren. Sindsdien hebben artsen, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars al grote stappen genomen. De Nederlandse Vereniging voor Heelkunde heeft voor bijna alle kankerbehandelingen kwaliteitseisen opgesteld waaraan chirurgen en ziekenhuizen moeten voldoen. Deze eisen betreffen de modernste apparatuur, het volume, de betrokken specialisten, verplichte overlegmomenten en deelname aan verplichte kwaliteitsregistraties.

Voor borst-, long- en darmkanker zijn er inmiddels kwaliteitsregistraties gestart. Hierbij is de kwaliteit van de beste 20 procent van de ziekenhuizen de norm voor andere klinieken. Wie hieraan niet kan voldoen, moet ermee ophouden. De registratie van darmkankerbehandelingen loopt al drie jaar en toont wat de effecten zijn: het aantal complicaties en her-operaties is gedaald en het sterftecijfer nam af met bijna een kwart, naar 3 procent, onder meer door het beleid voor kwetsbare oudere patiënten aan te passen. Dit inzicht is verkregen dankzij de registratie.

Patiëntenorganisaties formuleren samen met behandelaars minimale voorwaarden voor goede zorg en maken zichtbaar welke ziekenhuizen hieraan voldoen. Aan de hand van deze informatie kan een patiënt individuele wensen meenemen bij het maken van een keuze voor een behandelend ziekenhuis. Zo is in de borstkankermonitor al veel informatie per ziekenhuis inzichtelijk voor patiënten: van de wachttijden tot de operatie, het aantal patiënten bij wie de tumor niet meteen volledig verwijderd werd en of tijdens de operatie direct een reconstructie van de borst kan worden uitgevoerd.

Het stellen van kwaliteitseisen aan behandelingen is niet vrijblijvend. Ziekenhuizen die niet aan de gestelde kwaliteitseisen voldoen, moeten dat merken, doordat de zorgverzekeraar behandelingen niet langer inkoopt. Zorgverzekeraars doen dit ook steeds meer. Eind vorig jaar maakten de zorgverzekeraars bekend dat 23 ziekenhuizen moesten stoppen met bepaalde kankerbehandelingen, omdat ze niet voldeden aan de NVvH-kwaliteitseisen.

De gekozen – en breed gesteunde – aanpak zal ervoor zorgen dat patiënten altijd in gespecialiseerde ziekenhuizen met de juiste infrastructuur en uitstekende resultaten behandeld zullen worden. Laten we dus verder kijken dan naar volume alleen en sturen op het hele pakket aan kwaliteitseisen. Dat is de zorg écht beter maken.

Anemone Bögels is directeur Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties. Michel Rudolphie is algemeen directeur KWF Kankerbestrijding. Rob Tollenaar is voorzitter Nederlandse Vereniging voor Heelkunde. Michel Wouters is voorzitter Nederlandse Vereniging voor Chirurgische Oncologie.

    • Michel Wouters
    • Anemone Bögels
    • Michel Rudolphie
    • Rob Tollenaar