Eens komt de rekening...

De huizenprijzen blijven dalen, de overheid bezuinigt fors. Aan het begin van het nieuwe jaar overheersen nog steeds de sombere verhalen over de economie. Wat gaat de burger daar in 2013 van merken?

Van een echte crisis lijkt zo rond de jaarwisseling geen sprake. Tijdens de kerstdagen werden volgens de Vegetariërsbond 2,4 miljoen lekker bereide dieren opgegeten. En er zou weer voor een recordbedrag aan vuurwerk zijn verkocht.

Maar ondanks deze feestelijke afsluiting was ook in 2012 het vertrouwen van de consumenten laag. Vooral uit vrees voor het financiële onheil dat hun nog te wachten staat. En die vrees wordt alleen maar groter. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is nu een derde van de Nederlanders bang dat de crisis hen komend jaar persoonlijk gaat raken. Wordt het in 2013 dan echt schrapen?

De boodschap uit politiek Den Haag is al jaren duidelijk. Eens komt de rekening van de crisis op het bord van de burger te liggen. De bankencrisis werd in 2008 nog keurig door de overheid opgevangen. Op het dieptepunt van de crisis kromp de economie met 3,5 procent en steeg de koopkracht met 2 procent. Maar de bankencrisis werd gevolgd door een schuldencrisis van landen, en de rekening daarvoor komt bij de burger terecht. „De komende jaren zal de koopkracht onder druk staan”, zegde het eerste kabinet-Rutte al ruim twee jaar geleden toe. Tot en met 2017 staan er voor zo’n 46 miljard euro aan bezuinigingen en vooral lastenverzwaringen op het programma: dat bedrag staat gelijk aan ruim 7 procent van het bruto binnenlands product.

Weinig politici twijfelen nog aan de noodzaak om de staatsfinanciën nu op orde te brengen. Mede door de problemen in de financiële sector is de staatsschuld sinds 2007 met 60 procent opgelopen tot ruim 415 miljard euro. Goed voor zo’n 25.000 euro per inwoner. En de teneur is nu in Den Haag dat men die schuld niet bij latere generaties wil neerleggen. Dus moet er bezuinigd worden.

Maar de burger heeft niet alleen met maatregelen van de overheid te maken. Er zijn meer problemen voor hem. Wat te denken van de huizenprijzen die in vier jaar tijd gemiddeld ruim 15 procent zijn gedaald? En die daling gaat dit jaar verder. Interessant voor nieuwkomers op de huizenmarkt, maar die moeten vanaf dit jaar jaarlijks aflossen om in aanmerking te komen voor belastingaftrek van de hypotheekrente.

Verder stijgt de kans om werkloos te raken. In 2013 neemt het aantal werklozen met 50.000 toe, tot 525.000 mensen. Zo hoog is de werkloosheid sinds 1996 niet geweest. En diegene die vanaf 1 juli werkloos raakt, valt onder de nieuwe, versoberde WW-regeling. Mogelijk wordt die nog versoepeld, maar nu dreigt de ‘nieuwe’ werkloze na één jaar op bijstandsniveau uit te komen.

Inderdaad staat de koopkracht onder druk, zoals het kabinet-Rutte I in het vooruitzicht stelde, maar voelt dat nu als crisis? Wie naar de zogeheten koopkrachtberekenaar op de website van budgetinstituut Nibud kijkt, merkt weinig van crisis. Een alleenverdiener met twee kinderen en een inkomen van 30.000 euro ziet zijn besteedbaar inkomen dit jaar met slechts 11 euro per maand teruglopen. Wie het dubbele verdient, gaat er elke maand zelfs 5 euro op vooruit. En wie 90.000 euro binnenkrijgt, zal nauwelijks merken dat hij in 2013 maandelijks 26 euro minder te besteden heeft.

Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht dat elk huishouden dit jaar 1,5 procent minder besteedt. Omdat de consumptie ook al in 2011 en 2012 terugliep, komen de particuliere aankopen dit jaar uit op het niveau van twaalf jaar terug. Die teruglopende binnenlandse bestedingen leiden ertoe dat economische groei ook in 2013 uitblijft.

De belangrijkste redenen voor de aarzelingen bij de consument liggen voor de hand. Druk op de lonen en pensioenen, oplopende werkloosheid en de slechte situatie op de woningmarkt. Gemiddeld gaan de lonen met zo’n 2 procent omhoog, maar daar staat een inflatie van 2,75 procent tegenover.

Marginale verslechteringen, maar bij het gemiddelde huishouden slaat de crisis ook dit jaar nog niet toe. Veel plannen van het kabinet-Rutte II hebben pas na 2013 hun (nivellerende) effect. De komende maanden laten vooral de maatregelen uit het Lenteakkoord van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie zich voelen. Zoals de nullijn voor ambtenarensalarissen en de hogere btw die al in oktober is ingevoerd. Die verhoging – van 19 naar 21 procent – jaagt de inflatie aan: volgens het CPB wordt 70 procent aan de consument doorberekend. Bijna een derde neemt producent of tussenhandel dus voor zijn rekening.

De meest besproken maatregel van het Lenteakkoord was de belasting op de woon-werkvergoeding, de zogeheten forenzentaks. Die riep zoveel weerstand op dat die via het Herfstakkoord is vervangen door een hogere assurantiebelasting; natuurlijk ook een lastenverzwaring, maar die loopt minder in het oog. Die assurantiebelasting wordt niet geheven op zorgverzekeringen, die gemiddeld genomen dit jaar niet duurder worden. Maar de dekking van de basispolis wordt wel minder.

Medische kosten komen dus eerder voor eigen rekening en dat is des te vervelender nu de reserves bij veel gezinnen teruglopen. Twee op elke vijf huishoudens hebben volgens het Nibud amper nog een financiële buffer. Als er dan iets misgaat, komt de crisis hard aan. Maar wie zijn baan houdt, geen huis in de verkoop hoeft te zetten en niet afhankelijk is van een kwakkelend pensioenfonds kan optimistisch het nieuwe jaar in. Veel pijnlijke maatregelen volgen pas in 2014.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In een inzet bij het artikel Eens komt de rekening... (2 januari, pagina 7) staat dat de assurantiebelasting vanaf 1 maart 2013 zal stijgen naar 21 procent. Dit is niet juist. De assurantiebelasting is al gestegen, per 1 januari.

    • Erik van der Walle