De Korea's drijven uit elkaar

Noord-Korea’s leider Kim zinspeelde gisteren op Koreaanse hereniging. De regering van Zuid-Korea blijft dat ook doen. Maar die droom hebben jonge Zuid-Koreanen niet meer.

Visitors take pictures in front of the barbed wire fence decorated with messages wishing for the reunification of the two Koreas at Imjingak in Paju near the border village of the Panmunjom, South Korea, Tuesday, Jan 1, 2013. North Korean leader Kim Jong Un called on his country in a New Year’s Day speech Tuesday to focus on economic improvements with the same urgency scientists put into the launch of a long-range rocket last month.(AP Photo/Ahn Young-joon) AP

De hereniging van Zuid- en Noord-Korea lijkt lichtjaren weg voor toeristen die de mijnenvelden en tankversperringen passeren langs de heuvelachtige grens tussen beide staten – de meest gemilitariseerde ter wereld. Een gids prent hun in vooral geen plotselinge gebaren te maken: de Noord-Koreaanse militairen, die elke beweging nauwlettend volgen, zouden die wel eens verkeerd kunnen uitleggen. Onderhandelaars van Noord en Zuid die aan de grens incidenteel overleg voeren, schudden zelfs geen handen met elkaar.

Toch houdt zowel de Zuid-Koreaanse als de Noord-Koreaanse regering bijna 60 jaar na de Koreaanse Oorlog hardnekkig vast aan het idee dat beide staten weer een zullen worden. In zijn Nieuwjaarsrede van gisteren zinspeelde ook de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un er weer nadrukkelijk op. Zuid en Noord moeten een einde aan hun confrontatie maken, betoogde hij. Alleen dan valt hereniging te bereiken.

„De eenwording is de lang gekoesterde wens van alle Koreanen”, beweert ook een stem op een propagandafilmpje van de Zuid-Koreanen, dat bezoekers van het grensgebied krijgen voorgeschoteld.

Maar wordt dat verlangen wel zo breed gedeeld? „Welnee”, zegt een Zuid-Koreaanse student, die vijftig kilometer zuidelijker in Seoul met een paar vrienden koffie drinkt in een Starbucks-café. „Ik heb helemaal niets met Noord-Korea. Voor ons jongeren heeft hereniging geen enkele betekenis. Zelfs niet voor mijn ouders, hooguit voor mijn grootouders. Het zou ons volgens mij alleen maar handenvol geld kosten.”

Opiniepeilingen wijzen uit dat de meeste jongeren er zo over denken. Tot ergernis van ouderen, zeker als die zelf de oorlog nog hebben meegemaakt. „Toen ik jong was, leefde het enorm en wilde iedereen hereniging”, vertelt Charlie Hong (42), een Zuid-Koreaanse filmproducent wiens vader uit Noord-Korea kwam. „Nu niet meer.”

De Koreaanse deling duurt al bijna anderhalf keer zo lang als de Duitse en iedereen beseft dat de kans op hereniging slinkt naarmate de jaren verstrijken. Beide landen groeien steeds meer uit elkaar. Het democratische Zuid-Korea is een van de welvarendste landen van Azië geworden en hoort in technologisch opzicht tot de wereldtop, terwijl het communistische en repressieve Noord-Korea – ondanks zijn kernwapens en rakettechnologie – steeds meer vastloopt. Vooral het platteland, dat volgens Noord-Koreanen weer 100 jaar achter ligt op de hoofdstad Pyongyang.

„Terwijl wij in Zuid-Korea ons het hoofd breken over de aanschaf van een nieuwe computer, sterven zij bijna van de honger”, zegt Eun Kyoung Kwon, werkzaam bij Open Radio, een radiostation in Seoul dat programma’s uitzendt naar Noord-Korea.

Niemand kan de kloof beter beoordelen dan de vluchtelingen die nog steeds weten te ontsnappen uit Noord-Korea. Sinds het einde van de oorlog in 1953 hebben 24.000 Noord-Koreanen Zuid-Korea bereikt, meestal via China. Ze hebben vaak een lijdensweg achter zich. Maar het afgelopen jaar stagneerde de stroom. Er kwamen zo’n 1.200 vluchtelingen binnen, tegen 2.700 in 2011, omdat het bewind van Kim Jong-un tegenwoordig scherper controleert aan de grens.

„Je wordt in het begin totaal overrompeld door de rijkdom en het moderne karakter van Zuid-Korea”, zegt een 33-jarige man, die vorig jaar aankwam. Om represailles tegen zijn familie in Noord-Korea te voorkomen wil hij niet met zijn naam in de krant. „Hier glimlachen mensen ook vaak tegen elkaar. In Noord-Korea doe je dat alleen tegen familieleden of goede kennissen”, zegt hij.

Noord-Koreanen hebben vaak moeite zich op de Zuid-Koreaanse arbeidsmarkt te handhaven. Ze zijn gewend orders op te volgen en hebben er moeite mee zelfstandig te werken.

Om zulke problemen te ondervangen heeft de Zuid-Koreaanse regering in 2004 een uitgebreid inburgeringsprogramma opgezet. De vluchtelingen krijgen eerst een cursus van drie maanden, waarin wordt uitgelegd hoe de Zuid-Koreaanse samenleving werkt. Hoe bedien je een betaalautomaat? Hoe zijn de verkeersregels? Hoe gebruik je een computer? Ook bij huisvesting en het vinden van een baan helpt de overheid. De eerste vijf jaar kunnen de vluchtelingen rekenen op financiële steun.

Het programma wordt gerund door het ministerie van Hereniging. Tot verdriet van de ambtenaren in Seoul zijn er op het moment geen contacten met Pyongyang. De communistische autoriteiten stellen daar al enkele jaren geen prijs meer op. Zelfs een op het oog onschuldig project om een gezamenlijk woordenboek van hedendaags Koreaans samen te stellen, werd stopgezet.

Bij gebrek aan concrete projecten besloot de vorige conservatieve regering te werken aan de bewustwording van de jongere generatie. „We maken ons zorgen over de peilingen die uitwijzen dat vooral de jongere generatie weinig enthousiast is over hereniging”, zegt Lee Hyun Jung, een hoge ambtenaar op het ministerie. „Juist zij zullen later moeten helpen die alsnog te bereiken.”

Of het ooit zover komt, hangt ook af van China, de grote beschermheer van Noord-Korea. „De sleutel ligt in de handen van China”, meent Young-Hwan Lee, een voormalige activist die zich veel met Noord-Koreaanse vluchtelingen heeft beziggehouden. Op het ministerie van Hereniging maken ze zich weinig illusies. „We geloven dat China de status quo graag bewaart”, zegt Lee.

Kim Kwang-jin, een uit Noord-Korea gevluchte analist die werkt voor een denktank in Seoul, sluit niet uit dat het regime in Pyongyang op den duur toch instort. Juist omdat er steeds meer informatie uit Zuid-Korea en elders doorsijpelt via gesmokkelde dvd’s, USB-sticks en de radio. „Ook in Oost-Europa is het communisme niet door kernwapens verslagen maar door informatie”, zegt hij.

Als dat gebeurt, komt hereniging heel dichtbij, met of zonder instemming van China. Kim: „Als Koreanen aan beide zijden van de grens het echt graag willen, zal ook China hereniging niet kunnen tegenhouden.”

    • Floris van Straaten