'Bij de jaarwisseling in Nederland lopen meer mensen oogletsel op dan in oorlogsgebieden'

De aanleiding

Vlak voordat de Tweede Kamer met kerstreces ging, was er een Kamerdebat van de commissie voor Veiligheid en Justitie over de jaarwisseling van vorig jaar. Daar ging het onder meer over consumentenvuurwerk. Powned maakte hierover een nieuwsbericht waarin stond: „Volgens Kamerlid Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren lopen in Nederland bij de jaarwisseling meer mensen oogletsel op dan in oorlogsgebieden.” Benjamin Verboeket en een aantal mensen in zijn omgeving vonden dit vrij onwaarschijnlijk en vroegen ons na te gaan of het klopt.

Waar is het op gebaseerd?

De notulen waarin letterlijk wordt opgetekend wat in het Kamerdebat van 19 december werd gezegd, zijn nog niet beschikbaar. Wat Ouwehand precies zei is dus niet te achterhalen. Desgevraagd zegt een woordvoerder van de Partij voor de Dieren dat Ouwehand in het debat verwees naar uitspraken die Tjeerd de Faber, voorzitter van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap en kinderoogarts in het Oogziekenhuis in Rotterdam, eerder dit jaar deed. Hij zei tijdens een hoorzitting met de Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie op 18 april: „Het hele Amerikaanse leger heeft in 3,5 jaar tijd 534 oogletsels opgelopen in de oorlog in Irak. Daar komen wij met twee jaarwisselingen, met twee etmalen, komen wij daar makkelijk aan.” Een dergelijke uitspraak van De Faber komt vaker terug. De Volkskrant tekende bijvoorbeeld in januari 2011 al iets vergelijkbaars uit zijn mond op en ook NRC Handelsblad schreef er eind 2011 over. Uit de citaten blijkt dat De Faber, en daarmee ook Ouwehand, met de vergelijking tussen oogletsels tijdens de jaarwisseling en oogletsels in oorlogsgebieden doelde op twee nieuwjaarsnachten in vergelijking met het aantal Amerikaanse militairen met oogletsel in de laatste oorlog in Irak. Niet met oogletsels in oorlogsgebieden in het algemeen.

En, klopt het?

Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap houdt sinds een aantal jaren de oogletsels die mensen oplopen tijdens Oud en Nieuw centraal bij. In de oudejaarsnachten van 2008-2009 tot en met 2011-2012 meldden zich jaarlijks 220 tot 300 patiënten met oogletsel. Het aantal ogen met letsel ligt jaarlijks tussen ongeveer 250 en 350. In twee nieuwjaarsnachten zijn dat dus in totaal grofweg 500 patiënten en 600 ogen. Ruim de helft van de patiënten schoot overigens niet zelf vuurwerk af, maar was een omstander.

Om de vergelijking met oogletsel bij Amerikaanse soldaten in Irak te staven, verwijst De Faber naar het onderzoek Combat Ocular Trauma Visual Outcomes during Operations Iraqi and Enduring Freedom, uit 2008. Daaruit blijkt dat de situatie nog ernstiger is dan De Faber in zijn voorbeeld beschrijft. Tussen maart 2003 en oktober 2006 waren er volgens het onderzoek 387 Amerikaanse militairen met oogletsel, 523 ogen in totaal. In twee jaarwisselingen zijn er in Nederland dus nog iets meer oogletsels, zowel wanneer je per patiënt als per oog rekent. En in het artikel worden zowel militairen die dienden in Irak als die dienden in Afghanistan meegenomen – de operatie Enduring Freedom die de titel noemt. vond plaats in Afghanistan. De aantallen gaan dus over soldaten in twee verschillende oorlogsgebieden samen, niet alleen in Irak.

„Wat betreft dat laatste ben ik abuis”, zegt De Faber desgevraagd. „Ik keek vooral naar de aantallen. Ik gebruik dit voorbeeld eigenlijk alleen om aan te geven dat oogletsel in Nederland zo frequent voorkomt.” De hoge aantallen tijdens onze nieuwjaarsnacht verbazen hem overigens niet. „Vuurwerk is om naar te kijken, mensen gaan ervoor de straat op. Munitie in oorlogsgebieden is bedoeld om mensen te raken, daar duik je voor weg. Het zou goed zijn als mensen zich realiseren dat ze met munitie bezig zijn. Weliswaar pretmunitie, maar ook gevaarlijk.”

Er zijn meer studies over oogletsel in Irak. Het onderzoek Severe Eye Injuries in the War in Iraq, 2003-2005 uit 2008, beschrijft ernstige oogletsels bij militairen van alle deelnemende landen, krijgsgevangenen en burgers die door Amerikaanse legerartsen behandeld werden. Het tijdsbestek is dus korter dan de periode die De Faber noemde, maar het beschrijft wel alleen Irak en neemt een grotere groep dan alleen Amerikaanse soldaten mee. Tussen maart 2003 en december 2005 werden volgens dit onderzoek 797 mensen met ernstig oogletsel behandeld. Als je dit onderzoek met het aantal oogletsels naast twee Nederlandse jaarwisselingen zou leggen dan gaat de vergelijking dus niet op.

Conclusie

Powned schreef dat Esther Ouwehand beweerde dat in Nederland bij de jaarwisseling meer mensen oogletsel oplopen dan in oorlogsgebieden. Of ze dit letterlijk zo zei is niet te achterhalen. Ouwehand zegt zich te baseren op een uitspraak van de voorzitter van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap, Tjeerd de Faber. Die zei: „Het hele Amerikaanse leger heeft in 3,5 jaar tijd 534 oogletsels opgelopen in de oorlog in Irak. Daar komen wij met twee jaarwisselingen makkelijk aan.” Het gaat dus niet over oogletsels bij alle mensen in oorlogsgebieden zoals lijkt uit het berichtbij Powned. Uit de studie waarop De Faber zich baseerde, blijkt het echter nog iets erger gesteld. De studie gaat namelijk over zowel militairen in Irak als in Afganistan, waar 523 ogen met letsel bij 387 patiënten werden behandeld. In Nederland ligt dat aantal in twee jaarwisselingen hoger, met ongeveer 600 beschadigde ogen bij grofweg 500 patiënten. De strekking van de boodschap klopt dus, maar de genoemde aantallen liggen nog iets hoger en ze beschrijven twee oorlogsgebieden, niet alleen Irak. Al met al beoordelen wij de stelling als grotendeels waar.

    • Laura Wismans