Bea heeft er geen zin meer in

Ilja Leonard Pfeijffer blikt traditiegetrouw vooruit op het politieke jaar. 2013 brengt opnieuw een declaratieschandaal. Maar het is vooral het jaar waarin koningin Beatrix aftreedt.

Hoewel er van alle kanten twijfels klinken over de stabiliteit en houdbaarheid van de haastig in elkaar geruilde rijsttafelcoalitie van de VVD en de PvdA zal deze standhouden, misschien zelfs tot het einde van haar termijn. Maar zij zal 2013 in ieder geval overleven. Dat zal zeker niet zonder problemen gaan, maar de wil is er. De chemie tussen de betrokken personen klopt. Er bestaat een diepgeworteld besef dat er behoefte is aan een regering die nu eindelijk eens een keer de rit uitzit. En het belangrijkste is misschien wel dat beide partijen geen alternatief zien. Beide hebben alleen maar te verliezen bij een val van het kabinet.

Maar makkelijk zal het niet worden en het is eenvoudig om te voorspellen wie het het moeilijkste gaat krijgen. De PvdA-minister Asscher van Sociale Zaken moet een VVD-beleid uitvoeren met betrekking tot verkorting van de WW en beperking van de ontslagbescherming. Dat zijn zaken die erg gevoelig liggen bij de achterban van zijn partij. Het is niet ondenkbaar dat er massale betogingen van komen. De vakbonden zullen op hun achterste benen gaan staan. Maar Asscher is een handig, pragmatisch en intelligent politicus en hij zal overeind blijven, al zal het zijn populariteit niet ten goede komen.

Verder zullen er problemen komen bij Justitie, al was het maar omdat er altijd problemen komen bij Justitie. De uitruil van het kinderpardon en de strafbaarheid van illegaliteit zal verrassend probleemloos worden vormgegeven, al is het niet ondenkbaar dat op dit tweede dossier de Senaat dwars gaat liggen. Maar de grootste problemen bij Justitie komen altijd van individuele gevallen die een hausse aan media-aandacht genereren. Er zullen weer falende rechters zijn. Ze klagen nu al over tijdgebrek. Eén zo’n zaak kan grote gevolgen hebben voor de betrokken bewindslieden.

VVD-staatssecretaris Sander Dekker van OC&W zal in de problemen komen met zijn hervormingen van de Publieke Omroep. Dat is een uiterst mondig clubje opponenten om tegen ten strijde te trekken. En Dekker maakt niet de indruk dat hij die strijd aankan. Zijn ideeën zijn vaag en hij communiceert ze uiterst matig. Hij mist de ervaring en de gehaaidheid die nodig zijn om zo’n bolwerk te slechten.

Het is niet onwaarschijnlijk dat er al in het begin van 2013 een nieuw slachtoffer te betreuren zal zijn van onzorgvuldige declaraties. De affaire die staatssecretaris Co Verdaas tot aftreden dwong en de affaire die staatssecretaris Frans Weekers ternauwernood wist te overleven, zullen worden overschaduwd door een veel groter schandaal. Want zo gaat dat altijd. Journalisten imiteren elkaar. Als ze iets hebben ontdekt, gaan ze daarna niet aan het werk om iets anders te ontdekken, maar om hetzelfde nog een keer ergens anders te ontdekken. Denk maar aan doping in het wielrennen. Denk maar aan fraude in de wetenschap. Ik acht het niet ondenkbaar dat ze daar succes mee krijgen en een echt grote vis aan de haak slaan: een minister, die verkeerd heeft gedeclareerd, belangen heeft verstrengeld of althans die schijn heeft gewekt, een gezichtsbepalend bewindspersoon, iemand als Frans Timmermans bijvoorbeeld.

In 2013 zal Beatrix afstand doen van de troon. 2012 was een regelrecht rampjaar voor haar, zowel privé, met het skiongeluk van haar zoon Friso, als wat betreft de invulling van haar ambt. Ik denk dat zij, als alles anders was gelopen, eigenlijk afgelopen jaar had willen aftreden. Maar de politieke situatie was instabiel. Ze maakte zich zorgen over de PVV. En toen viel het kabinet en kwamen er vervroegde verkiezingen. Ze wilde haar zoon en opvolger niet gelijk aan het begin van zijn regeringstermijn opzadelen met dergelijke problemen. Zij besloot om aan te blijven uit plichtsbesef en de formatie met al haar ervaring nog één laatste keer in goede banen te leiden. Dat was haar offer voor het vaderland.

Precies toen werd ze door het parlement buitenspel gezet. En tot overmaat van ramp ging er daarna ook nog van alles mis. De troonrede lekte uit, de eedaflegging van de ministers werd een toneelstukje dat tegen haar zin in twee keer moest worden opgevoerd en toen lag ook haar heilige kersttoespraak een dag van tevoren op straat. Ze voelt zich in haar vorstelijke waardigheid aangetast en vernederd. Ze heeft er geen zin meer in. Ze is moe. En omdat de politieke situatie op korte termijn relatief stabiel lijkt, is het het juiste moment om ermee te stoppen.

De Nieuwe Kerk in Amsterdam, waar Willem-Alexander zal worden gekroond tot koning Willem IV, is vrij van 15 april tot 6 mei en van 27 tot 30 augustus. Dit geeft ruimte voor twee scenario’s: een aankondiging van de abdicatie op Koninginnedag en een kroning in eind augustus of een aankondiging op haar verjaardag op 31 januari en een kroning op Koninginnedag. Dat tweede scenario is veruit het meest waarschijnlijke. De opening van het vernieuwde Rijksmuseum op 13 april wordt dan haar laatste grote openbare optreden. Een waardig slot. Het is misschien ook geen toeval dat Beatrix besloten heeft om op Koninginnedag 2013 een bezoek te brengen aan Amstelveen, onder de rook van Amsterdam. Daarvandaan is het niet ver naar de Nieuwe Kerk.

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en columnist van nrc.next.