Spullen koop je niet, die ruil je

Ruilen, uitlenen of het online (ver)kopen van onze spullen: we doen het steeds meer. Er zijn zelfs ruilbeurzen voor ongewenste kerstcadeaus.

Op de ruilbeurs voor ongewenste cadeaus wordt een deal gesloten: jurk tegen kruik. Foto Floren van Olden

Met een minitafelvoetbalspel onder zijn arm komt Bert Spaan de Amsterdamse Van Gendthallen binnen. Hij kreeg het ding van zijn moeder. „Maar ik heb een hekel aan tafelvoetbal.” Hij lacht. „Ik verlies altijd.” De 30-jarige Spaan besloot zijn moeder te sparen, vertelt hij. „Leuk. Heb ik altijd al willen hebben”, zei hij daarom na het uitpakken.

Het zijn ongemakkelijke momenten, als je een cadeau krijgt waar je eigenlijk niet op zit te wachten. In de decembermaand komt de uitwisseling van zulke geschenken ieder jaar tot een hoogtepunt. Behalve ongemakkelijk ook zonde. Zeker in tijden van crisis. Kunstinstelling Mediamatic organiseerde daarom gistermiddag een speciale ruilbeurs voor ongewenste sinterklaas- en kerstcadeaus. Een kans voor eigenaren om er op een elegante manier van af te komen.

Op een lange schragentafel stallen bezoekers hun te adopteren cadeaus uit. Veel boeken, maar ook meer verrassende voorwerpen als een citruspers, een pot jam en een reusachtige wekkerklok. Ook het tafelvoetbalspel van Spaan ligt ertussen, in een grote kartonnen doos. Gloednieuw. Strikt genomen hoort het spel niet op de tafel thuis – het was een verjaardagscadeau –, maar de organisatie is flexibel. Spaan buigt zich over de tafel en speurt naar een gelijkwaardig ruilobject.

De ruilbeurs voor sint- en kerstcadeaus maakt onderdeel uit van de tentoonstelling Ruilen, geopend tot en met 6 januari. In een hoge hal op de Oostelijke Eilanden staan rijen stellingkasten, vol met door bezoekers gebrachte spullen – niet noodzakelijk cadeaus. Wie niet beter weet, denkt dat hij in een enorme kringloopwinkel staat. Maar geld doet bij Ruilen niet ter zake. Alles mag gratis mee naar huis, mits de bezoeker er iets gelijkwaardigs achterlaat.

„Ruilen wint aan populariteit”, zegt Willem Velthoven, directeur van Mediamatic. “Kijk naar de opkomst van ruilwebsites. Het is een antwoord op de crisis.” Geld noemt hij „nuttig”, maar zorgt er volgens hem ook voor dat we producten zonder geldwaarde niet meer zo goed kunnen waarderen. „Hier beoordelen bezoekers de waarde zonder daar direct een bedrag aan te koppelen.”

De beurs doet Liesje Los (51) denken aan Koninginnedag. „Dan bepaal je ook onderling wat iets waard is”, zegt ze. Ze heeft een roze bedkruik meegenomen, een sinterklaascadeau voor haar dochter. „Maar als er heet water in zit, gaat hij een beetje stinken.” Nog voor het pluizige ding goed en wel op de cadeautafel belandt, heeft de kruik al een nieuwe eigenaar. „Ontzéttend gezellig”, vindt Philippa Collin. Met die stank zal het wel meevallen, denkt ze. De zwarte jurk die Collin meebracht omdat hij haar net te klein is, blijkt de iets slankere Los perfect te passen. De eerste ruil is een feit.

Op de beurs hoeft een ruil niet één op één te zijn: je hoeft niet per se te ruilen met degene die jouw cadeau uitkiest. Regels zijn er eigenlijk niet. De bezoekers, ongeveer dertig in totaal, moeten er met elkaar uit zien te komen. Voor sommigen nog niet zo eenvoudig. De 25-jarige Lotte Kauffman pakt een boek van filosoof Alain de Botton van de cadeautafel. Het ziet er nieuw uit. Zelf heeft ze een vergeeld exemplaar van The Lord of the Rings neergelegd. „Mag ik dit dan zomaar meenemen?” Ze kan het zich haast niet voorstellen. „Ik moet vast iets kiezen waarvan ik denk dat het dezelfde waarde heeft.” Twijfelend legt ze De Botton weer terug.

Na een tijdje ligt het minitafelvoetbalspel van Bert Spaan nog verweesd op tafel. Zelf heeft hij het aanbod intussen ook geïnspecteerd, maar er zit niks bij van zijn gading. „Misschien neem ik dat spel dan maar weer mee naar huis.” Zo achterlaten kan niet, vindt hij. „Het was toch een cadeau.” Dan blijkt dat slechts bescheidenheid een succesvolle uitkomst in de weg staat. De 29-jarige Daniël houdt het voetbalspel al een tijdje in de gaten, maar denkt er geen aanspraak op te kunnen maken. Hij heeft namelijk geen ongewenst cadeau bij zich – „dat heb ik niet gekregen” –, alleen een paar oude computerspelletjes.

Maar Spaan is allang blij dat zich een nieuwe eigenaar aandient. Plechtig overhandigt hij de doos. De computerspelletjes hoeft hij er niet voor terug. „Liever niet”, zegt hij en hij loopt naar de uitgang. Met lege handen. Hij lacht hard. „Ik heb er wel een goed gevoel aan over gehouden.”

    • Teri van der Heijden