Met je bangalijst badr gaan op het nivelleringsfeestje ~

In 2012 zijn weer talloze nieuwe woorden geboren. Taalhistoricus Ewoud Sanders zet de opvallendste op een rij.

Appconomie

Kop in de Volkskrant van maart 2012: ‘In de appconomy stroomt geld niet vanzelf binnen’. In het Engels komt appconomy al sinds 2010 voor. Veel bedrijven hopen dat het goudschip binnenvaart na de lancering van hun briljante app („deze app vertaalt tussen 64 talen!”), maar in de praktijk worden maar heel weinig betaalapps een hit. Appconomie is gevormd naar het voorbeeld van onder meer e-conomie, newconomy en webconomy.

Badr gaan

Gehoord in de jeugdtaal: badr gaan. Je kunt door van alles bad of badr gaan, maar meestal heeft het te maken met alcoholgebruik. Te veel gezopen, over je nek gegaan. „Ouwe, ik ben helemaal badr gegaan.” De woordspeling sluit aan bij het opmerkelijke gedrag van de Nederlands-Marokkaanse kickbokser Badr Hari: drie maanden in de cel op verdenking van zware mishandeling, drie dagen vrij, meteen terug de bak in omdat hij zich niet aan afspraken met justitie hield. Niet iets om je lekker van te voelen.

Bangalijst

Het woord bangalijst, voor ‘lijst met namen van meisjes die naar verluidt gemakkelijk tot seks over te halen zijn’, kwam in het nieuws door een triest bericht over de zelfmoord van een 13-jarig meisje uit Pijnacker. „Op internet en sociale media”, meldde het ANP begin maart, „gaan geruchten dat het meisje zich van het leven heeft beroofd omdat haar naam zou voorkomen op een zogenaamde ‘bangalijst’.” Banga is straattaal voor ‘slet’, vandaar.

Bultrugknuffelaar

Curieuze vertoning aan het eind van het jaar: een team van deskundigen kreeg het niet voor elkaar om een gestrande bultrug uit zijn lijden te verlossen. Sommige dierenvrienden en bultrugknuffelaars, zoals ze werden genoemd, toonden na de trage dood van Johannes / Johanna hun minder knuffelige kant: zij bedreigden de falende bultrugredders met de dood en scholden hen de huid vol.

Click-activisme

In maart ging hij viraal, zoals dat tegenwoordig heet; een documentaire die opriep om de Oegandese rebellenleider Joseph Kony, beschuldigd van talloze oorlogsmisdaden, te laten arresteren. Binnen een maand was de documentaire op internet ruim honderd miljoen keer bekeken. Dat leverde talloze likes op. „Het risico bestaat”, stelde NRC Handelsblad, „dat dit soort digitaal protest blijft hangen bij een enkele muisklik: het zogeheten click-activisme. Want is het niet heel eenvoudig om vanuit je luie stoel even je mening over een sociale of politieke kwestie te geven om vervolgens weer door te gaan met alledaagse beslommeringen?”

Facebookmoord

Op 14 januari 2012 stak de 14-jarige jongen Jinhua het 15-jarige meisje Winsie met een mes neer in de deuropening van haar huis. Omdat kwaadsprekerij op Facebook tot deze moord leidde, vonden de media snel een naam: de Facebookmoord. En omdat Facebook een invloedrijk medium is, ontstond onmiddellijk de vraag: is dit medium niet een klein beetje medeverantwoordelijk voor Winsies dood?

Fatsoenskloof

Woord dat in februari fors piekte, onder meer op Twitter. Het ontstond spontaan tijdens een discussie in De Wereld Draait Door, tussen PowNews-verslaggever Rutger Castricum enerzijds en Felix Rottenberg en Frénk van der Linden anderzijds. Politiek commentator Rottenberg tegen Castricum: „Wat jij maakt is geen nieuws, het is cabaret, afzeiktelevisie. Het hoort niet bij het vak van een politicus om daarmee om te gaan.” Reactie van Castricum: „Nee, wij maken een nieuwsprogramma. Er is een generatiekloof tussen onze kijkers en u.” Waarop journalist Frénk van der Linden: „Nee, het is geen generatiekloof, het is een fatsoenskloof.”

Inbrekersrisico

„De inbreker die maandagnacht om het leven kwam na een worsteling met twee bewoners heeft zelf het risico opgezocht, vindt staatssecretaris Fred Teeven. ‘Het is treurig dat er iemand dood is, maar dat is wel het inbrekersrisico.’” Dat schreef NRC Handelsblad eind september. Nog diezelfde dag kopte het ANP: ‘Inbrekersrisico is een onzinterm’. „In Nederland geldt als hoofdregel”, verklaarde strafpleiter Richard van der Weide, „loop weg en doe niets. Bel 112, of ga onder je bed liggen. Je mag alleen iets doen als je eigen leven of dat van anderen acuut gevaar loopt. Inbrekersrisico is een non-term.”

Mamaporno

Vertaling van het Engelse mommy porn, dat ook in Nederland werd gebruikt als typering voor de bestseller die Erika Leonard publiceerde onder het pseudoniem E.L. James. Van dit boek, een drieluik met als eerste deel Fifty Shades of Grey, werden wereldwijd al 65 miljoen exemplaren verkocht. Wat in de Nederlandse en Vlaamse media leidde tot koppen als ‘Mommy Porn helpt boekenindustrie er bovenop’, ‘Nieuwste boekentrend: Mommy porn of cliteratuur’.

Nivelleringsfeestje

Door akkoord te gaan met een inkomensafhankelijke zorgpremie beging de VVD haar grootste politieke blunder in decennia. Er stak een storm van protest op, al snel premieoproer genoemd. PvdA-voorzitter Hans Spekman zei tegen het AD: „Nivelleren is een feest.” Veel botter had het niet gekund.

Onderwaterhypotheek

Niet een woord dat je snapt zonder uitleg, maar het deed het goed: vooral op Twitter en in financieel-economische vakbladen. Een onderwaterhypotheek is een hypotheek waarbij de hypotheekschuld hoger is dan de marktwaarde van het onderpand. Het is een internationaal probleem. Eurobench: „De eerste Spanjaarden hebben zelfmoord gepleegd omdat ze de onderwaterhypotheek niet meer konden betalen.”

Pandapunt

Pandapunt is een opmerkelijk woord. „Deze term stamt uit corporale kringen en staat voor elke maand dat je geen seks hebt – een verwijzing naar de bekende frigide berensoort. Als je twaalf pandapunten hebt, moet je een feestje geven”, lichtte Rutger Lemm begin 2012 in NRC Handelsblad toe. Inmiddels is er een website waar je pandapunten kunt bijhouden; tot welk doel is onduidelijk.

Project X-feest

Dit beeld is bij veel puberouders blijven hangen na de rellen in Haren: als je kind op Facebook publiekelijk aankondigt een verjaardagsfeestje te vieren heb je, voor je het weet, twintigduizend hooligans in je straat. Samen met de Mobiele Eenheid. De aanduiding Project X-feest verwijst naar de Amerikaanse filmkomedie Project X, waarin een feest volledig uit de hand loopt.

RT ouwe!

Veel docenten en ouders maken zich zorgen over de invloed van Twitter, WhatsApp en sms op het Nederlands. De angst is dat jongeren die doorlopend afkortingen gebruiken, straks niet meer weten hoe het écht hoort. Het standaardvoorbeeld: w8 ff. Taalkundigen wijzen op code switching, het feilloze vermogen van mensen om van dialect naar ABN of van informeel naar formeel taalgebruik over te stappen. En dus ook van w8 ff, naar ‘wacht even’. Maar de invloed van Twitter beperkt zich niet tot de schrijftaal. Onlangs gehoord, onder jongeren: „RT man!” En: „RT ouwe!” RT is twitterjargon voor retweet: het doorsturen van andermans tweet. In dit geval werd het gebruikt voor ‘helemaal met je eens man’, ‘je hebt volkomen gelijk ouwe’.

Weglooppoliticus

Wie neemt de uitvinder van neologismen als bedrijfspoedel, kopvoddentaks en tuigdorp – PVV-leider Geert Wilders – nog écht serieus? Hij staat nu immers te boek als de weglooppoliticus, een geslaagde framing (zoals dat tegenwoordig heet) door Mark Rutte. Wilders, de politicus die, als het erop aankomt, wegloopt voor regeerverantwoordelijkheid en zelfs voor gedoog-regeer-verantwoordelijkheid.

Met dank aan Jaap Engelsman.