Een staat van beleg voor enkele uren crisis

Politie met kogelwerend vest, supersnelrecht, gesloten stations en gebiedsverboden. De autoriteiten bereiden zich voor op Oud en Nieuw.

Politie en justitie zetten zich schrap voor de jaarwisseling. In de vier grote steden surveilleren in de oudejaarsnacht duizenden agenten. Vanaf nieuwjaarsochtend delen officieren van justitie de eerste boetes en taak- of werkstraffen uit in zogenoemde supersnelrechtzittingen. Dit wordt in beginsel afgedaan zonder tussenkomst van een rechter, en in samenwerking met de reclassering. In Amsterdam wordt de taakstraf direct uitgevierd: gestraften moeten op 1 januari de stad helpen schoonvegen – „hoofdpijn of niet”, zegt persofficier Otto van der Bijl. In de andere steden zijn de zittingen vaak op 2 of 3 januari.

Straffen voor zaken die verband houden met de oudejaarsviering zullen 75 procent hoger liggen dan normaal. Het Openbaar Ministerie heeft aangekondigd speciaal te letten op gevallen van geweld tegen overheidspersoneel en andere hulpverleners. In dergelijke zaken wordt een twee keer zo hoge straf geëist. Ook voor illegaal vuurwerk, zelf gefabriceerd of te zwaar explosief, worden hogere straffen geëist, tot celstraf aan toe.

In de regio Rotterdam-Rijnmond worden 1.200 politieagenten ingezet. De gemeente Rotterdam zegt „een complete crisisorganisatie” op de been te brengen om de jaarwisseling in goede banen te leiden. Agenten in de stad zijn dit jaar extra beschermd, met vuurwerkbril, oordoppen en kogelwerend vest. Uit voorzorg worden bijna 3.000 parkeerautomaten afgedekt en rijden metro’s en trams vanaf 20.00 uur niet meer. Verschillende stations worden afgesloten. Tientallen raddraaiers hebben een brief thuis gekregen waarin staat dat de politie hen in de gaten houdt.

De Haagse burgemeester Jozias van Aartsen heeft zeventien mensen een gebiedsverbod voor oudejaarsnacht opgelegd. Vijf anderen kregen een waarschuwing. Dat is minder dan vorig jaar, toen 27 Hagenaars een gebiedsverbod kregen. Van Aartsen neemt dergelijke maatregelen op basis van de ‘overlastwet’, ook wel bekend als de ‘voetbalwet’. „Dit biedt de mogelijkheid om op basis van bestuursrecht of strafrecht personen aan te pakken die herhaaldelijk individueel of in groepsverband de openbare orde verstoren”, schreef de burgemeester recentelijk aan de gemeenteraad.

De wet maakt ook „voorbereidende handelingen” tot het plegen van geweld strafbaar, bijvoorbeeld via sociale media. Den Haag, dat een beruchte geschiedenis van geweldsuitbarstingen tijdens Oud en Nieuw heeft, is de enige grote stad die hierbij op dergelijke schaal de voetbalwet inzet. Volgens zijn woordvoerder grijpt Van Aartsen alle „wettelijke bevoegdheden aan om de jaarwisseling zo feestelijk mogelijk te laten verlopen”. Hoewel Den Haag vorig jaar een relatief rustige jaarwisseling zag – 166 aanhouding, 24 meldingen van geweld tegen de politie – wil Van Aartsen van alle misstanden af. „Het vrij algemene gevoelen in Nederland dat er nu eenmaal een vastgeroeste traditie bestaat om de Oud en Nieuw uren te gebruiken voor het trappen van rotzooi – om het in heldere taal te zeggen is wel aan een omslag toe.”

In Utrecht zet de politie „tijdens de drukste nacht van het jaar” vrijwel alle beschikbare mankracht in. De voorbereidingen zijn al maanden aan de gang. Een politiewoordvoerder: „In Utrecht kunnen de problemen van alle kanten komen. Er is niet één bepaalde risicoplek, zoals Den Haag die bijvoorbeeld wel heeft.”

De burgemeesters van de grote steden hebben bewoners opgeroepen een bijdrage te leveren aan het voorkomen van ongeregeldheden. Zij kunnen bijvoorbeeld zorgen dat er geen rommel op straat ligt die in brand kan worden gestoken. „Een leuk Oud en Nieuw is de verantwoordelijkheid van iedereen in de stad”, aldus de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb.

Burgers wordt gevraagd camerabeelden van opstootjes en vernielingen naar de politie te sturen. „Alle vernielers van gemeentelijke eigendommen ontvangen een schadeclaim. Ongeacht de hoogte van het schadebedrag”, aldus de Haagse burgemeester Van Aartsen. In Den Haag worden net als vorig jaar vrijwilligers ingezet, voornamelijk jongeren, die toezicht houden op straat of die buurtactiviteiten of schoonmaakacties organiseren. Voor activiteiten in buurthuizen en jongerencentra verstrekt de gemeente subsidie. In Rotterdam gaan tientallen jongerenwerkers en buurtvaders de straat op om jongeren aan te spreken op hun gedrag.

In Amsterdam wordt het grootste ‘aftelmoment’ van Nederland gehouden. Bij het Scheepvaartmuseum begint om kwart over elf ’s avonds een feestprogramma, dat live wordt uitgezonden op SBS6 en dat om middernacht uitmondt in een grote vuurwerkshow. Bezoekers mogen geen glazen of vuurwerk meenemen.

Bijdragen: Bas Blokker (Amsterdam), Brian van der Bol (Den Haag), Andreas Kouwenhoven (Rotterdam), Enzo van Steenbergen (Utrecht)