Een beet je preken hoort erbij in cabaret op oudejaarsavond

Cabaretier Erik van Muiswinkel verzamelde vijf collega’s voor zijn oudejaarsavondshow. „We volgen de traditie van het groepscabaret.”

De cabaretiers van de oudejaarsshow Het eerlijke verhaal (vlnr): Niels van der Laan, Jeroen Woe, Sanne Wallis de Vries, Erik van Muiswinkel, Rob Urgert en Joep van Deudekom. Foto VARA, Bob Bronshoff

Willem Holleeder is gesneuveld in Arnhem. Aanvankelijk zou de oudejaarsconference Het eerlijke verhaal geopend worden door de crimineel. Cabaretier Erik van Muiswinkel: „In het kader van zijn nieuwe carrière zou Holleeder een oudejaarsconference houden. En bijvoorbeeld uitleggen waarom een man met zijn staat van dienst in College Tour zat.” Maar tijdens de inspeelvoorstelling in Arnhem lachten de toeschouwers minder dan verwacht. Tot verbazing van Van Muiswinkel:„Het publiek moet hem niet, Holleeder is geen aangenaam figuur. En ze zijn hem alweer half vergeten. Blijkbaar was al die media-aandacht het afgelopen jaar vooral een zaak van mediamensen onderling.”

Holleeder was verder het enige nagespeelde figuur in de show, dus dat detoneerde. Het nummer werd geschrapt. Vooral vreemd voor Owen Schumacher van Koefnoen, die Holleeder zou spelen. Het was zijn enige nummer in de show. Nu staat Schumacher wel groot op het affiche, maar niet op het podium. Hij loopt wel achter de schermen rond, als een van de samenstellers. Van Muiswinkel: „Schumacher had in Koefnoen al afdoende afgerekend met Holleeder, dus van hem hoefde het niet nog een keer.”

Net als twee jaar geleden toen hij zijn eerste oudejaarsshow leidde, staat Van Muiswinkel niet in zijn eentje op het podium, zoals de traditie voorschrijft, maar met een groep collega’s. Dat geeft aangename afwisseling aan de avond. Van Muiswinkel houdt de klassieke conference, die doorlopend wordt onderbroken door nummers van de andere cabaretiers. Sanne Wallis de Vries doet een spreekbeurt van een schoolmeisje, een monoloog van een afgedankte Beatrix, en een sketch van een huisvrouw met sm-attributen die die de roman Vijftig tinten grijs als handleiding gebruikt. Verder zijn er vier cabaretiers die vooral bekend zijn uit de tv-show van Paul de Leeuw. Niels van der Laan en Jeroen Woe brengen een paar liederen. Op wijze van Meisjes met rode haren zingen zij: „Meisjes uit het dorpje Haren/ Die geven feestjes, dat gaat vaak mis.” Joep van Deudekom en Rob Urgert treden aan als factcheckers, die het betoog van Van Muiswinkel doorlopend komen corrigeren. Zo geven zij een power point presentatie over ‘Het consumentenvertrouwen in Syrië’.

Van Muiswinkel: „We zijn zo gewend aan één man die staat te oreren. Maar zo kan het ook. Ik heb weliswaar jarenlang met anderen cabaretshows gemaakt, maar pas de laatste twee jaar solo. Dat vond ik een te korte staat van dienst om zo’n show alleen te dragen. Ik heb die ambitie ook niet. Wim Kan heeft het genre uitgevonden, aanvankelijk voor de radio, als eindejaarspraatje. Maar daarvoor trad hij ook altijd op met een groep. Dat is een oude vorm van cabaret, waar wij weer bij inhaken.”

Net als zijn voorgangers Freek de Jonge en Youp van ‘t Hek wast Van Muiswinkel het volk ook de oren. Over de vroegtijdig getorpedeerde ziektekostenplannen van het nieuwe kabinet en de stilzwijgende opluchting hierover onder linkse middenklassers, zegt hij in de show: „Dat waren goeie linkse ethische plannen, maar die moet je natuurlijk niet uit gaan voeren.” De reeks corruptieschandalen krijgen veel aandacht. En hij fulmineert tegen het verwende crisisgezeur van de Nederlanders. In de show: „Dit is niet de generatie waarmee we de oorlog gaan winnen. Maar goed, dat was de generatie van 1940 ook niet.”

Van Muiswinkel licht toe: „We gaan geen onschuldig, mild cabaretje doen. Een beetje preken hoort erbij. Ik hoef geen politici tot de sokken toe af te branden, zoals Freek dat wel doet. Maar je bent toch ook een beetje Sinterklaas, die in zijn grote boek bijhoudt wie stout is geweest. Je moet wel opletten of je de vereiste overtuigingskracht en autoriteit hebt om mensen de les te lezen. Jan Jaap van der Wal had daar last van: mensen pikten het van hem minder dan van Wim Kan, Freek of Youp.”

De cabaretier is ook echt bezorgd over Nederland. Al die corruptiezaken die aan het licht komen, zijn volgens hem geen toeval: „De mentaliteit verandert. De ontwikkelingshulp wordt ook genadeloos afgeschaft zonder dat iemand protesteert. Nederland heeft van oudsher last van de embarrasment of the riches: te midden van al die weelde gaan we ons zitten schamen. Maar die schaamte gaat er nu wel vanaf.”

Corruptie, crisis, morele verloedering; gewichtige kwesties. Maar de groep heeft het meeste succes met een reeks platharde grappen over de Paralympics. Over de vijftienhonderd medailles die werden uitgereikt: „Als je op de Paralympics geen medaille wint, mankeer je echt iets”. Van Muiswinkel benadrukt dat hij niet de gehandicapten uitlacht, maar dat hij reflecteert op het ongemak dat de Paralympics oproept, het ongemak dat je daar alleen maar positieve dingen over mag denken: „Veel kijkers hadden een ongemakkelijk gevoel over de Paralympics. Dan is het aangenaam als wij dat hardop zeggen.”

Het eerlijke verhaal (VARA) Ned. 1, 21.45 - 23.06 uur