De waan van de toekomst

De wereld is dus toch niet ten onder gegaan. Nu was het voor 21 december aangekondigde einde van alles een van de meer voorspelbare niet realistische voorspellingen voor 2012. Het bleek vooral een voor velen aardig en door de media ruim verslagen gespreksonderwerp.

Er waren in het bijna voorbije jaar ook meer serieuze aannames voor de korte termijn. Die gingen van de mogelijkheid van eindelijk weer een Europees voetbalkampioenschap voor ‘ons’ Nederlands elftal (het was voorbij na de eerste ronde) tot en met de aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat Griekenland in 2012 de eurozone ging verlaten. Ook morgen zullen de Grieken met euro’s betalen.

Het betreft hier twee totaal verschillende categorieën. Bij het EK voetbal ging het om kortstondige opwinding gevolgd door nog kortstondiger teleurstelling. De Griekse schuldencrisis en de voorspelde dramatische afloop bepaalden haast onophoudelijk het Europese debat, en belangrijker, de financiële markten en de daaraan gekoppelde winst- en verliesrekeningen. De overeenkomst is dat zeer velen de geschetste virtuele werkelijkheid voor waar aannamen en zich ernaar gingen gedragen.

Dit verschijnsel heeft zich dit jaar pijnlijk duidelijk voorgedaan rondom de nationale politiek. Aangevuurd door de media met hun onophoudelijke opiniepeilingen en vaak weer daarop gebaseerde verslaggeving, voorspelde een politieke wetenschapper zes weken voor de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september nog een „zorgwekkende fragmentatie” van het parlement. Een andere wetenschapper achtte het nog geen maand voor de verkiezingen onmogelijk dat de PvdA nog groter zou kunnen worden dan de SP. Tweede Kamerlid Mariëtte Hamer (PvdA), die dit had gesuggereerd, werd zelfs „ontstellende naïviteit” verweten.

De uitkomst is inmiddels bekend. Nederland wordt geregeerd door een uit twee partijen bestaande meerderheidscoalitie. Een van de partijen waarop het kabinet rust, de eerder dit jaar nagenoeg afgeschreven PvdA, behaalde 38 zetels en werd daardoor tweeënhalf maal zo groot als de SP die niet verder kwam dan 15 zetels. Kortom, het liep allemaal anders dan gepeild en vervolgens door vele ‘deskundigen’ voorzien.

Is hiermee gezegd dat al die blikken in de toekomst maar onzin zijn? Nee, maar het moet wel gebeuren in de wetenschap dat, zoals Dan Gardner en Philip Tetlock het afgelopen weekeinde in NRC Weekend schreven, „het menselijk verlangen om in de toekomst te kijken ons vermogen daartoe altijd verre zal overtreffen”.

De les van 2012 is dat bij het duiden van wat komen gaat, meer bescheidenheid en vooral de nodige relativering op hun plaats zijn.