De catastrofe komt in millimeters

Terwijl het mondiale energieverbruik verder stijgt, wordt de crisis van het klimaat komend jaar wéér wat nijpender. De duivel zit in het detail: weer een half graadje warmer dan gemiddeld, weer een paar millimeter bij de zeespiegel. Maar de gevolgen zijn groot. Dat is te zien op Groenland, waar de opwarming net een stapje sneller gaat.

Onthoud die naam: Aqqaluk Lynge, Inuitleider te Groenland. Zijn (nog) met ijs bedekte vaderland wordt dit jaar pas echt ontdekt. De klimaatverandering maakt Groenland almaar meer een hot nieuwsthema. Niet alleen vanwege de opwarming zelf, die volgens veel wetenschappers in het Arctische gebied sneller gaat dan elders. Maar ook vanwege de bodemschatten, die voor het grijpen liggen als het ijs verdwijnt. De wereld kijkt er begerig naar, sommige Groenlanders zien het als een kans om hun zelfstandigheid te vergroten, en misschien zelfs helemaal onafhankelijk te worden van Denemarken.

Aqqaluk Lynge, oud-voorzitter van de Inuit Circumpolar Council en welbespraakt, is degene die zal vertellen dat de Groenlanders zich niet door anderen de wet laten voorschrijven. Dat hebben ze in het verleden al genoeg gedaan. Zo mochten ze ineens niet meer op walvissen jagen, nadat de rest van de wereld de oceanen had leeggeroofd. En hun bont werd onverkoopbaar, omdat het zo zielig was voor de zeehondjes.

Jaren bemoeiden vooral klimaatwetenschappers zich met Groenland. Ze berekenden op basis van satellietmetingen dat het eiland jaarlijks 152.000.000.000.000 kilo ijs verliest, 152 gigaton. Ze legden uit dat dat weliswaar veel is, maar dat de ijslaag op Groenland op sommige plaatsen zo’n drie kilometer dik is. En dat we eeuwen verder zijn voordat dat allemaal gesmolten is. Ze berekenden dat het smelten van de ijskappen (van Groenland en Antarctica samen) jaarlijks ongeveer 1 mm bijdraagt aan de zeespiegelstijging. Of het in de toekomst veel sneller gaat, zeggen de wetenschappers, moet nog blijken. Misschien biedt het vijfde assessment van het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties dat komend najaar verschijnt, iets meer duidelijkheid.

De huidige onzekerheid is voor sommigen aanleiding om zich grote zorgen te maken over de veranderingen op Groenland. Het smelten gaat steeds sneller, zeggen zij. Er komt een moment waarop dat proces onomkeerbaar wordt. Als de ijskap helemaal smelt zou de zeespiegel met ongeveer zeven meter stijgen, waarschuwen ze. Laaggelegen gebieden zoals Nederland zouden dan grotendeels onder water verdwijnen.

Voor anderen is de onzekerheid juist een reden om de gevolgen van de opwarming te relativeren. En weer anderen zijn juist de voordelen van een milder klimaat in het Arctische gebied. De noordelijke zeeroute komt beschikbaar, en onder het ijs ligt een vruchtbare bodem en een grote hoeveelheid grondstoffen.

Voor de Inuit is klimaatverandering al lang een realiteit, zal Lynge volgend jaar opnieuw uitleggen. In zijn lezingen spreekt hij al jaren over de grote watervallen op plekken waar hij nooit eerder water zag. Over huizen aan de kust die onbewoonbaar worden omdat het ijs dat de kustlijn vroeger beschermde is verdwenen. Over het kamp van waaruit zijn neef in de winter altijd op jacht gaat en dat vijf jaar achtereen niet bereikbaar was vanwege het dunne ijs.

Volgens Lynge wordt gezegd dat de Inuit zich moeten aanpassen aan de veranderingen. Maar hoe doe je dat, als je niet weet hoe de veranderende wereld er uit komt te zien? De Inuit droegen hun kennis altijd over van de ene generatie op de andere. Die kennis was gebaseerd op eindeloze observaties van de omgeving, van windpatronen, oceaanstromingen, migratie van dieren, weersgesteldheid en plantengroei. Veranderingen zijn er altijd geweest, zegt Lynge, maar ze kwamen geleidelijk. Tot een paar decennia geleden. Daarna ging het ineens heel snel. Dat is volgens Lynge misschien wel het meest beangstigend aan de klimaatverandering. Dat de traditionele kennis, die de Inuit als volk definieert, niet langer toereikend is.

    • Paul Luttikhuis