Amerika staart in 'begrotingsafgrond'

De Republikeinen en Obama onderhandelen tot op het laatst hard over het vermijden van het ‘begrotingsravijn’. Of zijn zij onmachtig?

DORAL, FL - DECEMBER 10: Glenn Rehn (C) and Sandy Lleo (R) along with other protesters rally together outside the office of U.S. Sen. Marco Rubio (R-FL) on December 10, 2012 in Doral, Florida. The protesters are hoping that Senators like Rubio will not cut medicare/social security benefits and will agree to raise taxes on the top 2% of earners in the country. Joe Raedle/Getty Images/AFP == FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY == AFP

Nog voor de deadline voor de onderhandelingen over de ‘begrotingsafgrond’ is bereikt, zijn politici in Washington al begonnen elkaar de schuld te geven van de nakende mislukking. President Obama legde gisteren in een zeldzaam tv-interview de verantwoordelijkheid bij de Republikeinen. Als het aan Obama had gelegen was er allang een alternatief voor het enorme pakket aan bezuinigen en belastingverhogingen dat op nieuwjaarsdag ingaat, de begrotingsafgrond, als er voor die tijd geen akoord is.

Republikeinen en Democraten weten al tijden dat dit moment zou komen, 31 december 2012, de deadline voor de begrotingsafgrond. Om dat af te wenden moeten de Democraten en Republikeinen in het Congres met een alternatief plan komen om de staatsschuld te verminderen. Lukt dat niet, dan gaan de belastingen voor vrijwel alle Amerikanen omhoog, met 500 miljard dollar in 2013. Ook moet het Congres jaarlijks circa 200 miljard dollar bezuinigen.

Er leek gisteren even beweging te komen. Gesprekken tussen Obama en zijn belangrijkste onderhandelingspartner in het Congres, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden John Boehner, waren mislukt. Maar er werd een reddingspoging ingezet. Mitch McConnell, de leider van de Republikeinse minderheid in de Senaat, benaderde zijn oude vriend, vicepresident Joe Biden, om samen een oplossing te bedenken.

De rest van de dag lekten nerveuze senatoren berichten over een mogelijk compromis tussen Biden en McConnell. De Republikeinen zouden akkoord gaan met een belastingverhoging voor de rijkste Amerikanen. In ruil zouden ze van de Democraten meer bezuinigingen op sociale voorzieningen krijgen. De Republikeinse senator Lindsey Graham schreef op Twitter: „De president heeft gewonnen”. Maar aan het einde van de dag bleken ook Biden en McConnell, ervaren politici die elkaar vertrouwen, niet in staat een akkoord te sluiten.

Het probleem voor alle onderhandelaars – Obama, Boehner, Biden, McConnell en de leider van de Democraten in de Senaat, Harry Reid – is dat ze niet echt onderhandelen. In de politieke cultuur die de laatste jaren in Washington is ontstaan, houden Democraten en Republikeinen elkaar gegijzeld in besluiteloosheid. Geen van beide partijen heeft de absolute macht: de Democraten hebben het Witte Huis en een meerderheid in de Senaat. De Republikeinen hebben een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Iedere beslissing die de steun van het hele Congres nodig heeft – ieder wetsvoorstel – loopt een levensgroot risico te sneuvelen.

De twee partijen hebben elkaar altijd nodig gehad om het land draaiend te houden. Het komt niet vaak voor dat één partij het Witte Huis, de Senaat én het Huis domineert. Daarom moet er samengewerkt worden. Maar president Obama en de Republikeinen opereren in een tijd van ongekende polarisatie, heviger nog dan in de Clinton-jaren.

Zelfs de kleinste problemen kunnen niet opgelost worden, oordelen de politieke wetenschappers Norman Ornstein, werkzaam voor het conservatieve American Enterprise Institute, en Thomas Mann, van het progressieve Brookings, in het pas verschenen boek ‘It’s even worse than it looks’. Volgens de politicologen is dit vooral te wijten aan de radicalisering van de Republikeinen. Door de opkomst van conservatieve leiders als Paul Ryan en Eric Cantor, die compromis als ideologische zwakheid zien, zijn de Republikeinen een radicale oppositiebeweging geworden, zoals die voorkomen in Europa, maar zelden in Amerika.

Via vertragingen en harde oppositie weten de Republikeinen, ondanks grote verliezen bij de laatste verkiezingen, grote invloed uit te oefenen – vooral de conservatieve vleugel. Toen Boehner eerder deze maand een tussenvoorstel in stemming wilde brengen in het Huis van Afgevaardigden, kwam zijn eigen partij in opstand. Boehner was akkoord gegaan met een belastingverhoging voor rijke Amerikanen, terwijl veel Republikeinen daarmee weigeren in te stemmen.

In Washington stonden de gezichten gisteren somber na een dag vruchteloos onderhandelen. Democraten en Republikeinen hebben geen enkel belang bij de begrotingsafgrond. Obama’s tweede termijn dreigt bepaald te worden door een recessie, als de bezuinigingen doorgaan. De Republikeinen bereiken met hun verzet tegen belastingverhoging voor de rijken wat zij juist niet willen: in 2013 gaan de belastingen voor iedereen omhoog. Tot één dag voor de einddatum zijn de partijen niet bij machte een verlammende politieke cultuur te doorbreken.