Uit puinhopen herrijzen*, de eurocrisis is dan voorbij

Begin 2025 is de eurocrisis eindelijk achter de rug. Na de mislukte Lissabon en EU2020 strategieën is het tijd vooruit te zien. De Europese Commissie gaat op zoek naar een nieuwe slogan.

Het crisismanagement van de afgelopen vijftien jaren stond in het teken van doormodderen. Geen snelle beslissingen, maar tastend uit de crisis. Een strategie op twee sporen: structureel herstel van de weeffouten van de monetaire unie en tegelijkertijd het opruimen van het puin uit het verleden.

De Eurozone kreeg uiteindelijk geen total make-over met plastische chirurgie maar een herstel met beademing, infuus en pijnlijke operaties. Na deze ingrepen staat er in 2025 geen centralistische Europese superstaat, maar een ingewikkelde constructie van beleidscoördinatie vooraf. De Europese Commissie heeft weer meer macht gekregen die niet alomvattend is. Angelsaksische waarnemers snappen de besluitvorming en machtsverdeling in Europa nog altijd niet en denken bij six- en twopacks eerder aan buikspieren of rappers dan aan een preventief ingrijpende centrale instelling. Een recht-toe-recht-aan alternatief met zichtbaar nationaal soevereiniteitsverlies konden politici thuis echter niet verkopen.

De nieuwe hoofdrolspeler in de Eurozone is het Europees Stabiliteits Mechanisme (ESM). Na lange onderhandelingen is het ESM niet louter een noodfonds meer voor landen, maar ook verantwoordelijk voor de afwikkeling van financiële problemen van banken. Het ESM is de onafhankelijke, analytische waakhond geworden die de Europese Commissie nooit mocht zijn. In combinatie met nationale schuldremmen zorgt het ESM soeverein voor houdbare overheidsfinanciën in alle Eurozone landen.

De make-over van de monetaire unie was alleen mogelijk omdat de crisis hardnekkig aanhield, anders dan veel Europese politici in 2012 hun kiezers voorhielden. Sneller dan verwacht stonden de regeringsleiders van Duitsland, Nederland en Finland voor de keuze ‘break-it-or-pay-it‘. De mix van langdurige recessies, hoge werkloosheid en pijnlijke structurele hervormingen bleek explosief en kon zelfs niet door een gemeenschappelijk bankentoezicht noch door ingrepen van de ECB worden bestreden. Door de sociale onrust en het toegenomen nationalisme gleed de Eurozone meermaals langs de rand van de afgrond en werd het betaaldag. Schuldkwijtscheldingen en een systeem van sociale overdrachtsbetalingen waren het gevolg. Toch zijn de meeste periferielanden ook na vijftien jaar, net als Oost-Duitsland na de eenwording, nog steeds achterstandsregio’s met hoge werkloosheid en een ‘brain drain’.

De Eurozone is 2025 stabiel, maar vergrijzing, het tekort aan eigen grondstoffen en economische machtsverschuiving naar opkomende landen maken van Europa eerder een toeristische bestemming dan een trots industriecontinent. Maar weer eens een nieuw groeistrategietje doen, denkt de voorzitter van de Eurozone, de 71-jarige Angela Merkel en presenteert de nieuwe toekomstvisie voor Europa: uit puinhopen herrijzen, modder wordt goud.

Carsten Brzeski is econoom bij de ING-bank in Brussel.

*Auferstanden aus Ruinen, een verwijzing naar het volkslied van de DDR.