Verziekte zakenmoraal

Het is een plaag, maar geen natuurverschijnsel. Over de hele linie worstelen organisaties in de semipublieke sector, zoals scholen, ziekenhuizen en woningcorporaties, met de pijn van de complexe financiële producten, zoals de zogeheten derivaten die een bescherming moeten bieden tegen rentesprongen.

Dé blikvanger is Vestia, de grootste eigenaar van Nederlandse sociale huurwoningen. Vestia zou dit jaar failliet zijn gegaan omdat zij zich had overeten aan zulke derivaten. Alleen een reddingsactie van andere corporaties én de Rijksoverheid voorkwam een debacle van 4 miljard euro.

De nieuwe leiding van Vestia haalt nu terecht de onderste steen boven. Ook de declaraties van voormalig topman Erik Staal worden niet ontzien, bleek gisteren uit een interview in deze krant met interim-directeur Gerard Erents. Hij rept van twijfel over maar liefst zes ton onkosten. Woningcorporaties werken met publiek vermogen en zijn gehouden aan sobere bedrijfsvoering. De pensioenregeling van Staal à 3,5 miljoen euro wordt gelukkig ook onderzocht.

Tegenover elke koper van complexe financiële producten zoals Vestia staat echter ook een verkoper. In casu een bank. Justitie doet al onderzoek naar de beschuldiging dat een bemiddelaar tussen banken en Vestia een cruciale medewerker van de corporatie steekpenningen zou hebben betaald.

Het beeld dat Erents van de verkoop en marketing door de banken schetst is er een van smeren en fêteren, van voetbal en Formule-1. En het beeld dat hij schetst van hun onderhandelingsmanieren is het best te typeren door het feit dat ABN Amro hem ook persoonlijk aansprakelijk stelde, omdat hij wat gewiekster bleek dan de banken en de huizen van Vestia voorafgaand aan de reddingsactie aan hun greep onttrok.

Het kan natuurlijk zo zijn dat de zakenmoraal van de banken bij Vestia een uitzondering is. Dat alle elf betrokken (inter)nationale banken toevallig hun meest gehaaide derivatenverkopers hadden ingezet. En dat er in de zakenwereld ook dinertjes en andere varianten op brood en spelen worden aangeboden, hoeft niet direct uit te draaien op een belangenconflict.

Maar vijf jaar na de kredietcrisis hebben banken wel meer dan de schijn tegen, in het licht van de schaamteloze citaten uit opgenomen gesprekken in het schandaal over de internationale libor-rentemanipulatie. Dat uitgerekend bestuursvoorzitter Gerrit Zalm van ‘staatsbank’ ABN Amro in een interview in De Telegraaf klaagde over de bejegening van banken en over het gebrek aan positieve politieke respons op hun goede daden, is zo mogelijk nog onthutsender dan de rol van de banken bij Vestia.