‘Verdikkeme, Brussel geeft niet thuis’

De overslag blijft groeien, vooral die van minerale olieproducten, zegt bestuursvoorzitter Hans Smits van het Haven- bedrijf Rotterdam.

Meer Rusland, minder Midden-Oosten. Meer olie, minder consumptiegoederen. De Rotterdamse haven deint mee op de golven van de wereldeconomie. De bedrijvigheid in en rond Rotterdam is goed voor 3,5 procent van de Nederlandse economie. En dat aandeel stijgt.

Hans Smits (62), bestuursvoorzitter van het Havenbedrijf Rotterdam kijkt terug op een spannend jaar. De nieuwe haven kreeg zijn definitieve vorm op de Tweede Maasvlakte. De oude haven werd opgeschrikt door een aantal veiligheidsincidenten, onder andere bij tankopslagbedrijf Odfjell. En Brussel liet Rotterdam lelijk in de steek. Maar de overslag bleef, ondanks alles, groeien.

De groei was vooral te danken aan een grotere overslag van olieproducten. Is dat een nieuwe trend?

„De overslag van ruwe olie is al jaren stabiel, maar bij de overslag van minerale olieproducten zie je wel een duidelijke trend: in de afgelopen tien jaar is de overslag van die producten verdrievoudigd. De haven van Rotterdam heeft zich ontwikkeld als een ‘hub’ voor onder andere stookolie. Die olie komt binnen, wordt opgeslagen, soms bijgemengd en gaat dan met hele grote tankers (250.000 ton) door naar vooral Singapore.”

Waar komt die olie vandaan?

„Zestig procent komt uit Rusland, vooral uit de Oeral, en dat neemt toe. Vooral door de nieuwe tankterminal die de Britse oliehandelaar Vitol samen met de Russische Summagroep wil aanleggen op de Kop van de Beer, in de Europoort. Er komt een floating pipeline: een dagelijkse verbinding met de stad Primorsk ten noorden van Sint Petersburg, in de Baltische Zee. Daar gaan tankers varen die ook ijs kunnen breken zodat ze in de winter kunnen doorvaren. De contracten zijn getekend. We verwachten daar over drie jaar een nieuwe terminal operationeel te hebben.”

De markt is aan het verschuiven?

„Je ziet dan dat de VS self supporting worden op het gebied van gas en olie. Europa wordt steeds meer afhankelijk van gas en ruwe olie uit Rusland en Afrika. China en het Verre Oosten worden steeds meer afhankelijk van olie- en gasaanvoer uit het Midden- Oosten. Er is een complete herschikking gaande waarbij Europa, meer dan ze al is, afhankelijk wordt van ruwe olie uit Rusland en Afrika.”

Wat is het beeld van containeroverslag?

„Daar hebben we in gewicht een kleine groei, 1,6 procent. De export van volle containers is sterker gestegen dan de import van volle containers. Dankzij de crisis komen er minder containers onze kant op met consumentenproducten en halffabricaten. Maar de export van vooral halffabricaten naar het Verre Oosten groeit, voor het tweede jaar.”

Wat zit er in die containers?

„Halffabricaten, hoogwaardige consumentenproducten en innovatieve producten. ‘Made in Germany’ verkoopt goed. En ook plastic korrels en schroot. Het is een mix van grondstoffen, hele simpele producten, en hele hoogwaardige producten.”

Wat zeggen deze cijfers over de economie in ons land?

„De helft van ons bruto binnenlands product komt uit productie. De andere helft heeft te maken met transactie: handel, logistiek, diensten. Rotterdam is de belichaming van die transactie én productie. Volgens het Centraal Planbureau steunt onze economie ook in 2013 op de buitenlandse handel. Daarin speelt Rotterdam een cruciale rol. Zo simpel is het.”

De veiligheid is het afgelopen jaar een probleem gebleken. Deugt het toezicht wel?

„Ik zeg ondubbelzinnig ja, een ander antwoord is onaanvaardbaar! Maar het is een conditio sine qua non, dat het toezicht mee-evalueert met de toenemende complexiteit in de industrie. Dat gebeurt ook, aan deskundigheid heeft het niet ontbroken. Als een bedrijf een stuk van de veiligheid verwaarloost, en dat is bij Odfjell het geval geweest – wat natuurlijk volstrekt onaanvaardbaar is, laat dat helder zijn – dan krijg je dit soort situaties. Uiteindelijk heeft Odfjell onder toenemende druk zelf het bedrijf stilgelegd. We hebben gezien dat Abengoa (bio-energie, red.) dat ook heeft gedaan, maar dan veel sneller. Je ziet verscherpte aandacht voor veiligheid. Gelukkig hebben we geen acuut veiligheidsprobleem gehad in de haven. Bij Odfjell was het 1 minuut voor twaalf, Abengoa was bij wijze van spreken uren voor twaalf.”

Zijn er al nieuwe gegadigden voor de Tweede Maasvlakte, naast de twee containerterminals die nu worden aangelegd?

„ Nee, nog niet. We gaan in 2013 de markt verkennen voor het mogelijk uitgeven van grond aan bedrijven die actief zijn op het gebied van biochemie en biomassa. Daarnaast denken we aan een terminal voor CO2 die per binnenvaart wordt aangevoerd vanuit Duitsland en die dan vanaf die terminal via een pijpleiding naar een leeg gasveld in de bodem van de Noordzee wordt overgebracht.”

De energieconcerns E.ON en GDF Suez hebben net een proef met het afvangen van CO2 uitgesteld, omdat het te duur is. En het Franse Air Liquide kan niet verder met het afvangen van CO2, omdat Brussel geen subsidie wil geven?

„Vlak voor Kerst hebben E.ON en GDF Suez hun commitment nog eens uitgesproken. Ik vind het van ongelooflijk belang dat die proef doorgaat. Dat hebben we ook afgesproken bij het verlenen van de vergunning voor die energiecentrales. Het hele klimaatbeleid van de haven hangt ervan af.”

Maar er is geen geld?

„Er is een heleboel geld, er is al 330 miljoen ter beschikking gesteld. Zowel door Brussel als Den Haag. Er is door de bedrijven zelf geld op tafel gelegd, maar er is door de lage CO2-prijs nog een beperkt gat van ongeveer 120 miljoen, op de totale investering van 600 miljoen, dat nog gevuld moet worden. Ik reken erop dat het project doorgaat.”

Maar u kunt het niet afdwingen?

„Je kunt het juridisch niet afdwingen, maar gegeven het belang en de reputatie van de haven en die bedrijven, reken ik erop dat bedrijven die hier zaken doen een duurzaamheidsstrategie hebben en daarnaar handelen, ook wat betreft CO2. Punt! Wij investeren enkele tientallen miljoen in die pijpleiding, van de E.ON-centrale naar een leeg gasveld in de Noordzee. Het andere project dat in het water is gevallen betreft Air Liquide. Dat zou ook CO2 afvangen van de nieuwe waterstoffabriek en dat zou door dezelfde pijpleiding gaan. Maar net voor Kerst is de Europese subsidie, om voor ons onverklaarbare redenen, niet toegekend. Ik vind dat erg slecht. Dit is bij uitstek een Europees project: grote Duitse en Franse bedrijven en het Havenbedrijf zijn bereid te investeren, het is een technologie die moet worden uitgetest om het klimaatvraagstuk van Europa op te lossen. En verdikkeme, ze laten ons in de steek!”

Intussen neemt de uitstoot volgend jaar, als de twee nieuwe centrales in werking treden, dus met tientallen procenten toe?

„Ja u heeft gelijk. In eerste instantie zal de CO2-uitstoot stijgen.”