Patiënten organiseren zelf zorg in nieuwe coöperaties

In steeds meer plaatsen worden zorgcoöperaties opgericht waarmee patiënten en hulpverleners zelf hulp aan huis regelen. De provincie Noord-Brabant telt al zes van deze coöperaties, plus nog acht in oprichting.

Ook op andere gebieden is de coöperatie in opkomst. Zo zijn er steeds meer buurthuizen in zelfbeheer (‘wijkondernemingen’) en energiecoöperaties waarbij mensen bijvoorbeeld gezamenlijk contracten voor zonnepanelen afsluiten.

Volgens onderzoeker Astrid Huygen van het Verwey-Jonker Instituut, dat onderzoek doet naar ‘zelforganisaties’, hebben overheid en burgers behoefte aan grotere zelfredzaamheid van de burger. „Gemeentelijke nota’s staan bol van begrippen als ‘eigen kracht’ en ‘eigen verantwoordelijkheid’ en de economische crisis versterkt dat nog. Gemeenten willen dat mensen minder afhankelijk zijn van voorzieningen.”

Op hun beurt willen burgers meer zeggenschap over de manier waarop dingen geregeld zijn. Zorgcoöperaties ontstaan ook uit onvrede met de onpersoonlijke en weinig flexibele werkwijze van grote bureaucratische zorginstellingen. „Bij zorgdirecteuren draait het nu vooral om geld, macht, concurrentie”, zegt oud-zorgdirecteur Don van Sambeek, die een coöperatie opzette toen zijn vrouw hulpbehoevend werd. Patiënten en zelfstandige zorgverleners zijn gezamenlijk lid van deze coöperatie en regelen onderling alle benodigde zorg. De zorg wordt betaald uit de ‘persoonsgebonden budgetten’ van de patiënten.

Lokale overheden zoeken nog naar hun rol bij coöperaties, zegt Astrid Huygen. „Het vraagt een andere rol van gemeenten. Uit onderzoek blijkt dat ze vooral experimenteerruimte moeten bieden. Kijken wat kan in plaats van strikt procedures naleven. Daarnaast blijft het een overheidstaak de morele en juridische grenzen te bewaken.”

Coöperaties staan ook internationaal in de aandacht. Volgens de Verenigde Naties hebben ze een gunstige invloed op het terugdringen van armoede, het creëren van banen en op integratie. Het jaar 2012 was door de VN uitgeroepen tot ‘internationaal jaar van de coöperaties’.

‘Het wérkte gewoon niet, die zorg’: pagina 8-9