Ongrijpbare ironicus die lang zweeg

In 1940 geprezen door Marsman en gestopt met dichten in 1965. Louis Lehmann zocht een eigen weg en werd op latere leeftijd weer zeer actief.

Amsterdam, 01-11-06. Louis Th. Lehmann. Dichter, scheepsarcheoloog, prozaist, essayist en surrealist. Foto Leo Th. van Velzen NrcHb.

Zes jaar geleden, in zijn laatste bundel Wat boven komt publiceerde schreef Louis Lehmann het gedichtje De dood. Het luidt: „Als ik voor het laatst/ in slaap zal vallen,/ hoop ik dat ik net/ zal denken aan iets anders.” Waar de laatste gedachten van de zondag op 92-jarige leeftijd gestorven Lehmann uiteindelijk ook naar zijn uitgegaan – feit is dat hij een man was die vaak aan iets anders dacht.

Dat weerspiegelde zich in zijn werk en in zijn loopbaan, die begon met de bundel Dag- en nachtlawaai in 1940. Marsman prees hem: „Lehmann is noch met de sterren, noch met de ruimte verbonden.” Waar Lehmann wel mee verbonden was? Het leverde hoe dan ook mooie regels op. Van vroege („’k Was met een ander ook tevreden, maar ik heb bij geen enk’le vrouw/ aan mijn verlangen zo geleden/ als eens bij jou”, uit 1941) tot, zestig jaar later: „Poëzie scheert langs alles/ wat mensen aangaat/ en raakt niets.” Die laatste regels zijn typerend in hun ironie en in hun ongrijpbaarheid, want voorspelbaar is Louis Lehmann in al zijn levensjaren nooit geworden.

In de tien jaar na zijn debuut maakte hij naam als dichter, maar rijk werd hij er niet van. Tegen zijn zin moest hij zich in leven houden met journalistiek, vertalingen en redactiewerk. Geleidelijk, en toen het bovendien soms moeilijk was zijn werk gepubliceerd te krijgen, nam zijn motivatie af. Schrijven, daar zou ik eigenlijk ook liever mee ophouden liet hij zich in 1965 ontvallen.

Wat hij nog deed ook. De dichter Lehmann zweeg decennialang en concentreerde zich op zijn werk als zeearcheoloog, een discipline waarin hij in 1995 promoveerde. Daarna meldde hij zich weer bij een uitgever met een bundeltje verzen onder de arm – hij publiceerde nog een reeks boeken en werd op zijn negentigste uitgebreid in het zonnetje gezet door de Amsterdamse poëzieorganisatie Perdu. Hij maakte nog deze eeuw muziekprogramma’s voor de VPRO. Muzikant Spinvis maakte enkele jaren geleden de Louis Lehmann Suite. Zelf bleef hij tot het laatst actief: deze herfst verscheen nog werk van Louis Lehmann in Hollands Maandblad.