En de zwakste schakel is: Rutte

Het was een komen en gaan van vertrouwen, dit politieke jaar. Samsom scoorde met het Eerlijke Verhaal. Rutte kan opdoeken, aldus Rob Goossens.

Als er iets kenmerkend is geweest voor het afgelopen politieke jaar, dan is dat het komen en gaan van vertrouwen. Ineens was het er, na de onverwacht snelle totstandkoming van de Kunduz-coalitie. En net zo snel was het weer verdwenen na een politieke onbenulligheid die de geschiedenisboeken zal ingaan als het ‘premieoproer’. De belangrijkste factor? Wij, de media.

Het had iets onwaarschijnlijks. Op 12 september boekte VVD-voorman Mark Rutte de grootste overwinning uit de geschiedenis van de partij. Hij werd zelfs groter dan Frits Bolkestein, de grootste nog levende liberaal die in 1994 tot ‘slechts’ 37 zetels kwam. Bovendien is Mark Rutte vooralsnog de enige zittende premier van Europa die gedurende de eurocrisis het volksgericht heeft overleefd. Maar die prestatie heeft hij niet aan zichzelf te danken: de VVD had het grote geluk dat Geert Wilders wegliep uit het Catshuis. Diens PVV haalde de kiezers naar rechts, maar vergat de nazorg na het exploderen van de gedoogconstructie. Rutte ving de aangeslagen kiezers op met de plechtige belofte van financiële soliditeit en law & order. Van GroenRechts, de vrijheid van meningsuiting en samenwerking met D66 – drie punten die de premier zeer na aan het hart gaan – heeft niemand ooit meer iets vernomen.

Een plaatsje in het boek van Grote Ideeën Die De Wereld Veranderden leverde de stunt Rutte niet op. Wie wel in dat boek voorkomt, is Karl Marx. Een grote, wakkere ochtendkrant leek het geestig om onze premier tot ‘Marx Rutte’ om te dopen. Het land gniffelde. Rutte zelf wist zich geen houding te geven. Ten einde raad ruilde hij de ene nivelleringsagenda voor de ander in, en hoopte daarmee de mediaoproer temmen. Tevergeefs. Het was tekenend voor de machteloosheid van de zwaar bekritiseerde allemansvriend. In het jaar waarin hij zijn partij naar een recorduitslag loodste, slaagde hij er niet in zijn stempel te drukken op de Nederlandse politiek. Hoe volatiel het publieksvertrouwen kan zijn, bleek afgelopen week toen de rapportcijfers bekend werden. In no-time zakte Rutte, zelfs bij zijn eigen kiezers, af tot een teleurstellende 5,5.

Zijn nieuwe beste vriend Diederik Samsom had een beter jaar. De kalende betweter van de beginmaanden heeft de X-factor van Rutte overgenomen en was eind 2012 de gevierde man op het Binnenhof. Das en fatsoenlijk pak zijn tegenwoordig inbegrepen bij de sociaal-democraat. Vriend en vijand zijn bang voor zijn kennis en razendsnelle politieke schakelen. Eigenhandig bracht hij het positivisme terug naar Den Haag. In het regeerakkoord werden niet de veto’s afgekaart, maar de zaken die Rutte en Samsom het belangrijkst vonden. Langzaam bereidt de Leidenaar Nederland voor op de moeilijke tijd die komen gaat. Daarmee bewijst hij niet alleen het land, maar ook zichzelf een grote dienst. Enkel de politieke flanken staan nog tussen het PvdA-opperhoofd en het Torentje in. Want de SP en de PVV mogen dan niet hun beste jaar hebben gehad, onkruid vergaat niet. Op 12 september verdampte de helft, maar we mogen niet vergeten dat de twee partijen in de zomer nog boven de zestig zetels stonden. Nu het vertrouwen in de politiek een nieuw dieptepunt nadert, wrijven de flanken zich gretig in hun handen.

In dat tanende vertrouwen hebben enkele media een dubieuze rol gehad. De politiek heeft zich dan eindelijk aan het cynisme van de afgelopen tien jaar kunnen ontworstelen, maar het lijkt wel alsof de observators een dubbele dosis hebben ingenomen. We zitten in een onvoorstelbaar zware crisis die iedereen raakt en nog jaren zal aanhouden, maar PvdA en VVD hebben een akkoord gesloten dat de basis van BV Nederland fundamenteel verstevigt. De serieuze en minder serieuze media hadden evenwel slechts aandacht voor details. Dit voorjaar was na een dag het positivisme over het Kunduz-akkoord al spoorloos verdwenen. Een btw-verhoging van 2 procent is tegenwoordig blijkbaar genoeg om het nationale medialandschap in totale verbijstering achter te laten. Het ultieme dieptepunt was de enscenering van een ‘premieoproer’, waaraan zelfs de staatsomroep verlekkerd meedeed. Niet alle media lijken zich even bewust van hun invloed. De houding die sommigen het afgelopen jaar innamen, hoort bij een oppervlakkige protestpartij, niet bij de ‘Vierde Macht’.

De koningin compenseert veel. Het getuigt van moed dat Beatrix in haar kerstrede andermaal de strijd aanging met grofgebektheid en intolerantie, en een pleidooi hield voor onderling vertrouwen. De stap van cynisme naar wantrouwen is per slot van rekening klein. Onze vorstin trekt zich daar gelukkig niets van aan.

Wat mij in 2013 zal benieuwen, is hoe PvdA en VVD zich tegen het cynisme gaan wapenen. Het Eerlijke Verhaal van Diederik Samsom is levensvatbaar, als hij er maar consequent aan blijft vasthouden. Zijn maatje Mark Rutte doet er goed aan om de onverstoorbaarheid van de koningin te kopiëren. De premier is veel te gevoelig voor kritiek om zijn rug in deze moeilijke tijden recht te houden, en is daarmee de zwakste schakel van zijn eigen kabinet. Het valt voor hem te hopen dat hij een waardige exit-strategie kan vinden, want in Den Haag zit zijn taak erop.

Rob Goossens (21) is parlementair verslaggever en commentator voor onder meer Spits, Radio 1 en BNR.

    • Rob Goossens