VS staan aan rand begrotingsafgrond. Hoe hard kan de val zijn?

Foto Cagle.com

Nog vier dagen hebben de Verenigde Staten om een akkoord te bereiken over de staatsschuld, en daarmee een fiscal cliff te voorkomen. De twijfel of dat lukt groeit. Vijf vragen en antwoorden over dit bedreigende fenomeen waar we al weken over horen.

Wat wordt bedoeld met de term fiscal cliff?

Washington moet nog voor het nieuwe jaar een akkoord bereiken over het verlagen van de torenhoge staatsschuld. Lukt dat niet, dan treedt automatisch een reeks pijnlijke maatregelen in werking. Alle Amerikanen worden dan hard geraakt door bezuinigingen en belastingverhogingen. Het is vrijwel zeker dat het land in dat geval in een recessie terecht komt. Amerika staat dus aan de rand van een ‘fiscale klif’.

Toch is de term ‘begrotingsafgrond’ een beetje misleidend, zo schrijven NRC-correspondent Guus Valk en redacteur Ykje Vriesinga vandaag in nrc.next:

“Is er straks geen akkoord, dan raakt de Amerikaanse economie eerder op een hellend vlak: veel automatische bezuinigingen gaan pas na een tijdje in, of gaan in de loop van de jaren steeds zwaarder wegen.”

Foto Cagle.comFoto Cagle.com

Waarom moet de Amerikaanse staatsschuld acuut omlaag?

Onder de vorige president George W. Bush en tijdens de vorige termijn van Barack Obama steeg de staatsschuld in de VS tot meer dan 16 biljoen dollar (12 biljoen euro, ofwel 12.000.000.000.000 euro).

De regering maakt meer schulden dan wettelijk is toegestaan. Om dat te kunnen doen moet het zogeheten ‘schuldenplafond’ elk jaar worden verhoogd. Valk en Vriesinga:

“Het Congres keurde de extra uitgaven tot vorig jaar altijd goed. Toen weigerden de Republikeinen toestemming te geven. Een politieke en economische impasse dreigde, en Amerika leek onbestuurbaar te worden.

Als voorwaarde voor het verhogen van het schuldenplafond bedacht een commissie met leden uit beide partijen de ‘begrotingsafgrond’: als er niet vrijwillig structurele oplossingen worden bedacht, gaan er automatisch maatregelen in die niemand wil. President Obama en de Republikeinse leider Boehner betalen nu dus de prijs voor hun falen vorig jaar.”

Waarom wil niemand deze maatregelen?

In totaal kan de staatsschuld door de dreigende ingrijpende maatregelen de komende jaar met zeven biljoen dollar worden verlaagd. Dat klinkt als goed nieuws. Maar ook de voorstanders van zuinigheid vinden de begrotingsafgrond onverantwoord. Volgens de Rekenkamer van het Congres krimpt de economie volgend jaar met een half procent door de maatregelen, om daarna verder in een recessie te belanden.

Omdat de bezuinigingen elk jaar verder gaan en ingrijpender zijn, raakt de Amerikaanse economie steeds verder beschadigd. Bovendien dreigen Amerikaanse gezinnen direct al minder geld uit te gaan geven, vooruitlopend op de daling van hun welvaart, wat nog meer schade voor de economie betekent. Dit alles was ook precies de bedoeling van de bedenkers van dit pakket aan maatregelen: het scenario moest zo zwart zijn, dat de leiders er alles aan zouden doen om het te voorkomen.

Valk en Vriesinga beschrijven kort wat voor maatregelen er volgen als er geen akkoord komt:

“Er komt een einde aan een serie belastingverlagingen die nog door Bush is ingevoerd. Talloze belastingvoordelen verdwijnen. Sommige inkomens, met name in de middenklasse, zien hun lasten stijgen met een paar duizend dollar per jaar. In totaal stijgen de belastingen in 2013 met zo’n 500 miljard dollar.

Daarbij wordt er bezuinigd, in 2013 voor 200 miljard dollar. Defensie krijgt de hardste klappen, maar ook op onderwijzers en ambtenaren zal fors worden bezuinigd. Er komt minder geld voor zorg aan ouderen. Artsen krijgen een lagere vergoeding per patiënt.”

Foto Cagle.comFoto Cagle.com

Waarom zijn de partijen er niet allang uit?

Vorige week leken de partijen elkaar te naderen rond een minder ingrijpend alternatief plan, maar tijdens de Kerstdagen werd duidelijk dat het proces in een impasse zit. Valk en Vriesinga:

“De partijen hebben een fundamenteel andere kijk op de rol van de overheid. De Democraten willen via hogere belastingen het belangrijkste deel van de tekorten aanvullen en de verzorgingsstaat in stand houden. De Republikeinen willen dat de overheid drastisch gaat bezuinigen. Een kleine overheid kan met weinig belasting toe, redeneren zij.”

Gaan ze er op de valreep dan nog wel uitkomen?

Dat zal moeten blijken op 1 januari, maar de scepsis is groot. Er is al een jaar voorbij gegaan zonder dat er een oplossing kwam. Aanstaande zondag komt het Huis van Afgevaardigden op de valreep bijeen. Dan moet het toch wel gaan gebeuren, maar Valk en Vriesinga leggen uit dat er weinig vertrouwen is:

“De meeste analisten gingen er wel van uit dat de partijen tot 30 of 31 december zouden wachten voor een definitief compromis. De leiders van de Democraten en de Republikeinen moeten aan hun achterban laten zien: we hebben tot het laatste moment gevochten, meer zat er niet in.

Maar nu wordt het spel wel heel erg spannend. Met nog maar vier dagen te gaan tot 1 januari lijkt het praktisch onmogelijk om nog een akkoord te bereiken.”

Hooggeplaatste Democraten en Republikeinen voorspellen inmiddels zelfs in de Amerikaanse media dat de deadline waarschijnlijk niet wordt gehaald. De partijen zijn nu vooral bezig om elkaar de schuld te geven van de naderende mislukking van de gesprekken. Valk en Vriesinga kort over het ‘wat nu’:

“Congresleden laten zich kennen als extreme deadlinewerkers. Het idee is nu dat ze in januari een deel van de maatregelen van de begrotingsafgrond terugdraaien met afzonderlijke wetten.

Jim Himes, een Democraat, vatte de sfeer treffend samen in een interview met CNBC. ‘Het Congres is eraan gewend geraakt dat we dingen op het laatste moment doen. Het is niet helemaal duidelijk wanneer dat laatste moment aanbreekt.’”