De Britten brachten weinig goeds

Uitgeefconcern Wegener begon 2012 met een grote reorganisatie en eindigt het jaar in de etalage. De onzekerheid voor kranten in de regio is niet voorbij.

Het was een hectisch jaar, zegt hoofdredacteur André Vis van Twentsche Courant/Tubantia, tevens voorzitter van het College van Wegener Hoofdredacteuren. „We hebben noodgedwongen een hoop energie gestoken in zaken die niets te maken hebben met de productie van een krant.”

Wegener is de grootste regionale uitgever van Nederland, met een marktaandeel van 52 procent. Daarmee is het bedrijf van democratisch belang: het is vaak een journalist van Wegener die de lokale macht controleert. Het concern publiceert TC/Tubantia, De Stentor, De Gelderlander, Brabants Dagblad, Eindhovens Dagblad, BN De Stem en PZC. Plus tientallen huis-aan-huisbladen.

Net als andere media heeft Wegener last van de crisis. De advertentie-inkomsten daalden de afgelopen jaren met tientallen procenten. Maar bij Wegener speelt meer. Sinds 2008 is het onderdeel van de Britse groep Mecom. Oprichter David Montgomery wilde een pan-Europees netwerk bouwen van regiokranten. Samenwerking en digitalisering wilde hij. Maar Montgomery faalde en vertrok. Spanningen tussen Mecom en Wegener kostten bovendien twee Wegener-topmannen hun baan: eerst stapte Jan Houwert op, daarna moest Joop Munsterman weg. De huidige bestuursvoorzitter, de Noor Truls Velgaard, kan zijn eigen kranten niet of nauwelijks lezen.

2012 was voor Wegener een jaar tussen vrees en hoop. Hoewel de Britten begin dit jaar nog een ambitieuze digitale strategie aankondigden – plus 350 ontslagen – willen de aandeelhouders van Mecom nu af van de uitgeverijen in Nederland, Denemarken en Polen (Noorwegen is al verkocht). Print is niet langer een interessante belegging.

Het humeur van veel medewerkers klaarde in de loop van het jaar op. Vis: „Ik heb meer vertrouwen in de toekomst dan driekwart jaar geleden.” Louis van de Geijn, oud-hoofdredacteur van de centrale eindredactie: „Wegener moet zich nu niet meer laten afleiden door alle turbulentie.” Het is nog onbekend wie Wegener koopt. De Persgroep (de Volkskrant, AD, Trouw, Het Parool) bracht als enige een bod uit op het geheel. Komend voorjaar valt vermoedelijk de beslissing. Wegener in 2012: een terugblik in zes data en bijbehorende thema’s.

15 februari: digitaal eerst

Iedereen moet komen. De bijeenkomst op 15 februari is „niet on-verplicht”, aldus een woordvoerder van Wegener. De Brabanthallen in Den Bosch zien eruit alsof een tv-zender een spelshow opneemt. Grote beeldschermen, tribunes, lampen. Dit is de langverwachte presentatie van Tom Toumazis (baas Mecom, opvolger Montgomery) en Truls Velgaard die hun strategie toelichten.

De drieduizend medewerkers van Wegener en zuster Media Groep Limburg (Limburgs Dagblad, De Limburger) vrezen iets anders: weer reorganiseren. Zij krijgen gelijk. Toumazis en Velgaard vertellen dat Mecom een digital first-bedrijf wordt: digitale activiteiten worden uitgebouwd. En dat moet met 300 tot 350 mensen minder. Die klap komt hard aan. Voor Wegener is het de vijfde reorganisatie in tien jaar. In een decennium is het aantal journalisten meer dan gehalveerd. „Ik had een tweeledig gevoel na die bijeenkomst”, zegt Van de Geijn, destijds nog hoofdredacteur van de centrale eindredactie. „Aan de ene kant de forse bezuinigingen. Aan de andere kant eindelijk een visie die ergens toe zou kunnen leiden.”

12 maart: exit

De Pers

Redacteuren van De Pers klagen. Aan Wegener, dat logge bedrijf, hebben we niks. Zij zouden voor de gratis krant advertenties verkopen, maar dat lukt matig. Binnen Wegener klaagt men ook: hoe kon Munsterman ooit zo’n dure deal sluiten?

Sinds maart 2009 verzorgt Wegener druk, distributie en advertentieverkoop voor de krant van Marcel Boekhoorn. Munsterman wilde adverteerders een landelijke dekking bieden. Dat moest Wegener interessanter maken voor grote bedrijven, niet alleen voor lokale middenstanders. Het idee slaat niet aan en de crisis maakt de deal waardeloos.

Op 12 maart 2012 beëindigen Wegener en Boekhoorn hun contract. Wegener verliest miljoenen: op de samenwerking (19,7 miljoen euro in 2010; 14,5 miljoen in 2011) en op de afkoopsom aan Boekhoorn. Wegener betaalt hem op 1 april 35 miljoen, en aanstaande 1 januari krijgt hij nog eens 10 miljoen. Boekhoorn staakt zijn verliesgevende krant; 45 medewerkers staan op straat.

„Het besluit samen te werken met De Pers was dramatisch”, zegt Kees Pijnappels, oud-hoofdredacteur van De Gelderlander en nu baas van de Persdienst, Wegeners nieuwe centrale redactie. „Het heeft het bedrijf ernstig verzwakt. Waarom Munsterman zo’n deal heeft gesloten is ons een raadsel. Daarover is het laatste woord nog niet gezegd.”

15 juni: einde GPD

Wegener wil niet langer deelnemen in de GPD, de nieuwsdienst van alle regiokranten in Nederland. Dat is al duidelijk in februari. Op 15 juni wordt het definitief. Zo valt het fundament weg onder de GPD. Op 31 december sluit de nieuwdienst.

Wegener kiest voor een eigen persdienst – die ook verhalen gaat leveren aan derden – omdat het centraal bovenregionale kopij én kant-en-klare pagina’s wil laten maken. De rest van de Wegener-journalisten kan zich dan toeleggen op regionaal nieuws. „Niet Syrië is voor ons het belangrijkst, maar de Enschedese neuroloog J.S.”, zegt hoofdredacteur Vis (TC/Tubantia).

Critici vinden de ingreep te groot en te laat. „Een centrale redactie van zeventig man is veel te groot”, zegt een anonieme bron. „Wegener moet snel toe naar één landelijk katern dat er overal hetzelfde uitziet. Nu zitten ze elke dag in Middelburg en Enschede aan pagina 3 te rommelen.”

11 juli: koester het papier

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) publiceert op 11 juli de conclusies van een onafhankelijk rapport naar de bezuinigingen bij Wegener. Onderzoeker Wicher Smit bekeek voor de centrale ondernemingsraad of de ontslagen wel nodig waren. Zijn conclusie: Mecom moet niet alle aandacht richten op digitaal. Het concern kan beter zijn papieren titels koesteren. Daarmee wordt ook de komende jaren nog het meeste geld verdiend.

Ook moet Wegener meteen ingrijpen bij de weekkranten. Die lijden grote omzetverliezen. „Over een reorganisatie bij de dagbladen moet de top genuanceerder denken”, schrijft de NVJ. Een bron bevestigt de conclusie van Smit. „De gratis huis-aan-huiskranten gaan het slechtst van allemaal. Ze halen een hoog bereik, maar brengen weinig op.” Onder Munsterman, zelf afkomstig van de huis-aan-huisdivisie, meldde Wegener altijd positieve cijfers van zijn weekkranten. Mecom kan volgens bronnen maar moeilijk accepteren dat de nieuwsbladen veel minder waard zijn dan vroeger.

19 juli: in de uitverkoop

Een fraai staaltje Londense City-taal, donderdag 19 juli, in een verklaring van Mecom. Het concern kondigt aan een „strategische herpositionering en een verandering in de board”. Hoofdredacteur Vis (TC/Tubantia) leest het in een sms-je tijdens zijn vakantie in Frankrijk. „Hé, zei mijn vrouw, Wegener staat in de uitverkoop.” De investeerders in Mecom zien weinig meer in papieren media. Jonge lezers consumeren nieuws gratis online, adverteerders volgen hen.

„Wij zijn beter af met een nieuwe eigenaar”, zegt voorzitter Vunderink van de ondernemingsraad. „Er is geen ambitie meer bij Mecom.” Dat blijkt als het bedrijf geen opvolger benoemt voor topman Toumazis.

Heeft Mecom Wegener iets goeds gebracht? Van de Geijn: „Tja, dat is een goede vraag... Dat ik daarover diep moet nadenken zegt genoeg. Toen Mecom kwam zei men dat wij een belangrijk onderdeel zouden worden. Dat is niet gebeurd.” Volgens Van de Geijn is het management van Wegener – na het vertrek van Jan Houwert die de deal sloot met Montgomery – met de rug naar Londen gaan staan. „Montgomery heeft ook te weinig geluisterd. Hij had te weinig oog voor cultuurverschillen.”

14 december: alleen de Persgroep doet een bod

Uiterlijk vrijdag 14 december om 23.59 uur moeten de biedingen binnen zijn op Wegener en Media Groep Limburg. Dan sluit de tweede ronde. Geïnteresseerden onder wie de Persgroep, Telegraaf Media Groep (TMG), Concentra en Rheinische Post hebben in de eerste ronde een niet-bindend bod gedaan. „Die biedingen zijn tegengevallen”, zegt een bron rondom het verkoopproces. Mecom is volgens hem halsstarrig. Het wil niet inzien dat onderdelen minder waard zijn dan vroeger.

Uiteindelijk doet alleen de Persgroep, het familiebedrijf van Christian Van Thillo, een tweede, bindend bod. De andere zouden slechts interesse hebben in onderdelen. TMG wil bijvoorbeeld de sites Autotrack, Jobtrack en het belang in huizensite Funda (30 procent). André Vis (TC/Tubantia) maakt zich geen illusies. „De investeerders in Londen willen zoveel mogelijk terugzien van hun geld. Zij gaan voor de hoogste prijs.” En niet, bedoelt hij, voor de partij die het best is voor Wegener.

Over de Persgroep hoeft Wegener zich evenmin illusies te maken, zegt een bron. „Die zullen direct reorganiseren. Die vinden Wegener een ongeorganiseerd nieuwsministerie. Waarom heeft de directie nooit afgedwongen dat er één rompkrant komt voor alle titels?” Bij het AD en Het Parool schrapte Van Thillo een kwart van het personeel. Bij Wegener zou dat gaan om 700 van 2.800 banen, het dubbele van de aangekondigde ontslagen van februari.