Bij elke tegenslag aan kracht winnen

Mandatory Credit: Photo by Images / Rex Features (2009870a) Tar sands deposits being mined north of Fort McMurray, Alberta, Canada. VARIOUS The tar sands are the largest industrial project on the planet, and the world's most environmentally destructive. The synthetic oil produced from them is 3 times more carbon intensive than conventional oil supplies, a disaster for the climate. They are responsible for the second fastest rate of deforestation on the planet. Second only to the amazon Rainforest. They produce millions of litres of highly polluted water every day which leaches out into the Athabasca river and has serious health impacts on First Nation peoples living downstream. Images / Rex Features/Hollands>

Zou het een langzaam proces zijn, of een vonk van Verlichting in bad? Feit is dat niet zelden een succesvol financier zich naar eigen inzicht ontpopt als een groot filosoof. George Soros is er het beste voorbeeld van. Een goede hand van beleggen lijkt, met terugwerkende kracht, al snel op een superieur inzicht van de financiële markt. En aangezien die markt kan worden gezien als de acute bundeling van alle krachten, mechanismen en invloeden van de samenleving, geldt het superieure inzicht dus ook voor de maatschappij zelf. Soros kwam eerst met het begrip ‘reflexiviteit’: het vermogen van de markt om duurzaam uit evenwicht te zijn, en paste dit vervolgens toe in een veel groter verband. Daar verloor het begrip veel van zijn waarde. Soros is geen groot denker, al doet hij veel goeds met zijn geld. En hij is in groot gezelschap. Maslov kijkt van boven begripvol toe hoe bankiers, financiers en vastgoedbazen, al hoog gerezen, gaan voor de top van de piramide: artistieke en intellectuele erkenning in de kringen waar die er toe doen.

Bovenstaande gedachte rees twee jaar geleden al bij het lezen van Nicholas Talebs voorgaande boek, Het bed van Procrustes. Maar daarover straks meer.

Taleb, die een lange en succesvolle loopbaan als derivatenhandelaar achter de rug heeft, brak in 2007 door met The Black Swan, waarin hij ingaat op onvoorspelbare gebeurtenissen en hun gevolgen voor de markten en de samenleving. Het bleek, zeker door de timing – kort voor de kredietcrisis – een voltreffer. En die status verdiende het ook, hetgeen eveneens geldt voor Fooled by Randomness uit 2001, dat eigenlijk pas bekend werd door The Black Swan. Daarna ging het fout. Het bed van Procrustes uit 2010 is een verzameling aforismen, wijsheden en diepere inzichten over van alles en nog wat waar niemand op zat te wachten.

Nu, weer twee jaar en een IMF-adviseurschap later, lijkt Taleb terug op het rechte pad met Antifragile. Dat gaat verder waar The Black Swan stopte: hoe wapent de samenleving zich tegen het onvoorziene? Talebs antwoord is: niet. Maar je kunt de maatschappij, de economie en zelfs de wetenschap wel zo inrichten dat zij niet alleen tegen een stootje kunnen, maar er zelfs beter van worden. Er zijn zaken die fragiel zijn, en bezwijken onder druk of tegenslag. Er zijn zaken die robuust zijn, en er goed tegen kunnen. Maar de oplossing ligt bij ‘antifragiele’ systemen, die bij elke tegenslag aan kracht winnen.

Denk groot, aan het ecosysteem en de evolutie. Of denk klein, aan de restaurantsector die als geheel beter wordt van voedselschandalen en ontevreden klanten. Grote banken zijn fragiel, en we proberen ze nu robuust te maken. Maar de werkelijke oplossing voor het financiële systeem ligt in kleine banken, die best failliet mogen gaan zodat de andere leren en sterker worden.

Een mooie gedachte, maar het probleem van Antifragile is dat dit het ook wel zo’n beetje is. Zo’n vijfhonderd pagina’s wordt dezelfde boodschap er vanuit allerlei invalshoeken, tonen en bewoordingen ingehamerd. Voeg daaraan toe dat Taleb zichzelf merkbaar geniaal en omnipotent vindt en het wordt een hele klus de ergernis gaandeweg in de hand te houden. Hier zit dan ook de zwakte van het boek. Taleb wekt de indruk geen kritiek te hebben willen incasseren van zijn uitgever. Die had, afgezien van een betere redactie, minstens tweederde van de tekst moeten schrappen zodat er een mooi essay was overgebleven. Nu rest een lijvige en indrukwekkend ogende pil. Maar ja, je moet toch ergens op kunnen staan om te reiken naar de top van die piramide.