Waarom begint elke pijnkreet met een klinker?

Het is Martijn Rijnders uit Den Haag opgevallen dat de uitroep bij pijn verschilt per land. Nederlanders zeggen „auw”, Britten „ouch”. Hij vraagt zich af waarom de kreet overal ter wereld begint met een klinker.

Iemand die pijn heeft, wil instinctief zo veel mogelijk lawaai maken, ook uit schrik. Het eerste gedeelte van de pijnkreet lijkt dan ook universeel, zeggen verschillende hoogleraren fonologie. „Met de ‘a’ kan pijn uiten het snelst en het hardst”, zegt Vincent van Heuven, hoogleraar fonetiek aan de Universiteit Leiden.

Hij is net als zijn collega’s niet bekend met internationale onderzoeken over uitroepen bij pijn. Zeker is dat in tientallen talen de kreet met een langgerekte ‘a’ begint. Uitzondering is het Japanse „itai”, maar ondanks het begin met de ‘i’ ligt in de uitspraak de nadruk ook op de ‘a’.

Het tweede deel van de pijnkreet verschilt per land en is vermoedelijk aangeleerd. Van Heuven: „Zeker bij ouch, dat klinkt zo aanstellerig in de oren. De ‘a’ lijkt mij altijd vrij natuurlijk, daarna hangt het van de taal af waar je naartoe glijdt, naar een ‘i’ of juist een ‘oe’.”

En let op, echt niet elke man in je omgeving zal een keurig „auw” ten gehore brengen als hij met een hamer op zijn duim slaat. „Auw” en „ouch” zijn niets meer dan de schrijfwijzen die in de respectievelijke talen het dichtst in de buurt komen van de de gemiddelde oerkreet die sommigen slaken, soms gevolgd door enkele stevige krachttermen.

De instinctieve kreet heeft niet alleen het nut van – gewenste – verlichting voor degene die pijn heeft. Het kan een potentiële vijand schrik aanjagen of de aandacht trekken van mogelijke hulpverleners in de buurt. Wie het uitschreeuwt van de pijn, krijgt sowieso aandacht, of het nu positief is of negatief.

Dat besef hebben kinderen ook van jongsaf aan. Wil een nieuwsgierige peuter dat interessante vlammetje van de kaars eens aanraken, dan zeggen zijn ouders al snel: „Pas op, dat doet auw.” Graait het kind ondanks de waarschuwing alsnog naar de vlam, dan zal het instinctief met „aaa...” beginnen en aangeleerd met „...uw” eindigen.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl