Ren je rot

Waar het aantal vuurwerkslachtoffers de laatste jaren is gedaald, neemt de ernst van de letsels toe. En wat wil je: de in het illegale circuit populaire ‘Big Boy’is krachtiger dan een handgranaat.

NOVUM135:VEEL ILLEGAAL VUURWERK IN OMLOOP:ROTTERDAM;23DEC2012-Ondanks alle inspanningen is er volop 'illegaal' vuurwerk in omloop in Nederland. Het illegaal is vaak geïmporteerd uit Italië Polen en België. Onder de jongeren zijn de Supero's (hardste Spaanse vlinder), Cobra6 (extreem gevaarlijk explosief met een drukgolf van ruim 20mtr), nitraten, mortiershells en de Zink 901 (de zogenaamde lawinepijl) het populairst, de prijzen stijgen dagelijks. Op de foto: de illegale Spaanse mat die bij verkeerd gebruik een arm kunnen afrukken of een bushokje totaal van de kaart kunnen vegenNovum/ks/str.Kees Spruijt Novum KEES SPRUIJT

Hij woont nog bij zijn ouders in een keurig onderhouden rijtjeshuis in de Bollenstreek. Hij is hbo-student en draagt een pantalon met overhemd – die middag moet hij een project presenteren. Hij is nooit met de politie in aanraking geweest, nog niet voor een kapot autolampje. Maar deze afspraak vindt alleen plaats op voorwaarde dat hij anoniem in de krant komt: hij is handelaar in illegaal knalvuurwerk.

Zonder aarzelen opent hij de schuur naast zijn ouderlijk huis: fietsen, een werkbank, tuingereedschap. Tegen de achterwand verbergt een oude deken een tiental kartonnen dozen vuurwerk. Zijn ouders weten ervan, al kennen ze niet de inhoud van de hulzen Cobra 6 en Big Boy. De eerste heeft de kracht van een handgranaat, de tweede is een nieuwe, nog verwoestender variant. De student vertelt dat vuurwerk altijd zijn hobby is geweest. „En sinds een paar jaar mijn bijbaantje.” Het is een stuk lucratiever dan de horeca.

Verscherpte controle van politie op straat en internet bemoeilijkt zijn handel. „Ze letten niet echt op mij, denk ik. Er zijn veel grotere dealers.” Toch is hij waakzaam tot en met de overdracht, vaak op een parkeerplaats of bedrijventerrein. „Ik verken van tevoren de plek, kijken of ze me niet staan op te wachten. Een kennis is al een keer opgepakt.”

Als dat hem zou overkomen, zou het een mooi vervolg op zijn studie onzeker maken. Want het Openbaar Ministerie eist sinds november vorig jaar hogere straffen voor het maken en tot ontploffing brengen van vuurwerkbommen. Betrokkenheid is niet meer een overtreding, maar een misdrijf: illegaal vuurwerk kan een strafblad en zelfs een celstraf opleveren van maanden of zelfs jaren.

Vergeet ook niet de gevaren die de opslag van vuurwerk met zich meebrengt. Zo nam de politie vorige maand in een woonwijk in Velp 1.500 kilo vuurwerk in beslag, dat was opgeslagen in een garagebox waarin ook enkele gasflessen stonden. En een man in Opheusden blies bij experimenten met vuurwerk een gat in zijn dak, waarna omliggende woningen werden ontruimd. Twee weken daarna viel de politie na een tip opnieuw binnen in het huis.

De handelaar uit de Bollenstreek is niet bang dat zijn vuurwerk per ongeluk tot ontploffing komt. „Het ligt droog en ik houd de schuur dicht.” Handelaren vinden hem eenvoudig via Twitter, of een internetforum. De kopers, „vooral jonge jongens”, rekenen contant met hem af. Wat ze met het vuurwerk doen, is niet zijn zaak. „Ze zullen er vast wat mee knutselen. Je kunt er leuke dingen mee doen.”

Want voor de liefhebber is vuurwerk alleen niet voldoende. Zo barst het op internet van de ontploffende wasmachines. De een spat uit elkaar met een lawinepijl, de ander met twee liter benzine en twee vuurwerkbommen van het type Cobra 6. Ook oude magnetrons, kliko’s en koelkasten vliegen met geknutselde explosieven op YouTube de lucht in, vlak nadat de makers met capuchons op zijn weggerend.

De filmpjes zijn te vinden op een online waarschuwingskaart, het nieuwste middel van de Task Force Opsporing Vuurwerk Bommenmakers. Dat is vorig jaar opgezet door de politie en VeiligheidNL, met steun van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) en Meld Misdaad Anoniem. De Task Force hoopt de makers van bommen en beelden af te schrikken en met hulp van burgers op te sporen.

De waarschuwingskaart telt 134 filmpjes, de locaties van de bommenmakers zijn aangegeven met gele explosie-icoontjes. Zodra iemand zijn video heeft verwijderd – nu bijna tweederde – blijft op de kaart een gele stip achter. De politie nam dit jaar al ruim 55.000 kilogram illegaal vuurwerk in beslag en hoopt net als vorig jaar zeker twintig bommenmakers te kunnen vervolgen.

Illegaal vuurwerk is al jaren niet meer alleen een hobby van stoere scholieren in de grensstreek. De verdachten komen tegenwoordig ook uit plaatsen als Venhuizen, Baarn en Hoogvliet: Cees Meijer van VeiligheidNL schat dat „enkele honderden” Nederlandse jongens van tussen de 16 en 24 jaar „zeer geïnteresseerd zijn hun kunsten te vertonen” met „steeds zwaarder en gevaarlijker” vuurwerk en „hun gezicht er zo dicht mogelijk op”. Ze hebben daar tussen de 500 en 3.000 euro per jaar voor over – en mogelijk letsel, stelt Meijer. „Met een Big Boy zou je een klein bruggetje kunnen opblazen.”

Waar het aantal vuurwerkslachtoffers de laatste jaren is gedaald, neemt de ernst van de letsels juist toe, volgens cijfers van VeiligheidNL. Vorig jaar meldden zich rond Oud en Nieuw naar schatting 670 slachtoffers van vuurwerk op de spoedeisende hulp, in 14 procent leidde dat tot opname in het ziekenhuis. Vijf jaar geleden werden nog 1.100 slachtoffers geteld, van wie 5 procent moest worden opgenomen.

Meijer zegt dat de Task Force „globaal zicht” heeft op de herkomst van het vuurwerk. Het meeste is gemaakt in Italië of Oost-Europese landen van buiten de EU – speciaal voor de Nederlandse markt. „De fabricage is voor criminelen die snel rijk willen worden. Ze hadden net zo goed in de wiet kunnen zitten. Ze hebben hier een netwerk van tussenpersonen en versturen vuurwerk via postorders. De politie kan niet zomaar elk pakketje openen, ook al zetten ze honden in. De opsporing is voorlopig allemaal in de marge.”

Meijer stelt dat de opsporing van illegaal vuurwerk eigenlijk al moet beginnen op 1 januari. „Dan ontstaan de eerste ideeën van hoe het volgend jaar nog krachtiger en harder kan. Zo rond de zomer komt alles keurig gelabeld als zwaar vuurwerk voor gebruik door professionele pyrotechnici naar Nederland. Maar in plaats van verspreiding naar kermissen en theatershows vindt het na de herfstvakantie zijn illegale weg naar de consument.”

Waar in de drie dagen rond Oud en Nieuw voor zo’n 65 miljoen euro legaal vuurwerk wordt verkocht, is niet bekend hoeveel geld exact in de illegale vuurwerkhandel omgaat. De politie neemt elk jaar minder in beslag en niet alleen omdat de wetgeving in België is verscherpt. Met de komst van de sociale media is de handel schimmiger geworden. Het aanbod komt steeds meer van kleine, particuliere partijen.

Kleine criminaliteit vermenigvuldigt zich snel. Twee tieners ondervonden deze maand dat de aanschaf via tussenpersonen niet zonder risico is. Ze werden op een afgesproken plaats van hun 2.000 euro beroofd. Het maakt handelaars als de student uit de Bollenstreek extra alert. „Ik probeer zo goed mogelijk na te gaan wie bij me wil kopen. Het moet wel leuk blijven.”