'Ik ben niet leuk, en nooit geweest ook'

Laura van Dolron staat bekend om haar, heftige afwijkende theater. Haar oudejaarsconference is dan ook geen gezellig avondje terugblikken.

„Ik wil helen en samenbrengen”, zegt theatermaker Laura van Dolron. „Eigenlijk is het mijn missie om conflictloos theater te maken, maar als je dat te lang doet wordt het tandeloos.”

In haar Oudejaarsconference maakt ze meteen duidelijk dat het deze keer niet gezellig wordt. En het wordt geen conference. Er wordt niet teruggekeken op het jaar en er valt niks te lachen. „Ik ben niet leuk, nu niet, morgen niet en nooit geweest.” Wie gelokt door de reclame komt voor een uitvoering van het werk van de in 1983 overleden cabaretier Wim Kan heeft pech.

Wim Kan lachte naar zijn publiek, maar in zijn dagboeken toonde hij zich zwaar gedeprimeerd. Het idee is dat Van Dolron, met haar „fucking eerlijkheid”, op het podium doet wat Kan alleen schrijvend durfde: minachting tonen voor het publiek.

Van Dolron (1976) werd bekend als stand-up filosoof, met voorstellingen over kunstenaars en denkers als Lars von Trier en Jean-Paul Sartre. Dat ze voor Wim Kan koos ging grotendeels intuïtief.

Wat sprak je aan in Wim Kan?

„De waardering kwam pas toen ik me in hem verdiepte. Zijn politieke engagement, en dat hij alleen op een podium ging staan. Het grote verschil is dat hij entertainer is en ik kunstenaar. Over dat gat tussen ons gaat de voorstelling ook. Hij gedroeg zich aangepast. Ik ben de klassieke tienerdochter, die zegt: ‘Pappa, doe je masker nou eens af.’ Het tragische aan hem – en herkenbaar vrees ik – is dat hij een beeld van zichzelf neerzette dat werd toegejuicht. Daar zat hij in gevangen.”

De maskerade van Kan moet worden aangepakt?

„Ja, in eerste instantie bij mezelf. Ik denk vaak na over het wel of niet voldoen aan de verwachtingen van het publiek. Dat mensen als Madonna en Bowie, die er soms naast zitten, moeite doen om niet vastgeroest te raken, vind ik mooi.”

Tegen de mensen in de zaal zeg je dat je zo moe bent van hun consumptieve houding. Waarom?

Dat achterover leunen en zeggen dat je er recht op hebt, omdat je ervoor betaald hebt, is ook een maatschappelijk gangbare attitude. Daar neem ik stelling tegen. En het is gewoon leuk om te zeggen dat ik begrijp waarom Wim Kan een teringhekel had aan zijn publiek. Dan zit ik opeens met hem in een team.”

Had het publiek het gepikt als Kan zo eerlijk was geweest?

„Hoe tof was het geweest als iemand als Wim Kan was opgekomen en had gezegd: ‘Het gaat niet.’ Daar fantaseer ik over. Misschien valt tachtig procent van je publiek af, maar dan ben ik de snob die zegt: dan maar optreden voor tien fijnproevers.”

Je houdt lang vast aan die scherpe toon. De boosheid overheerst.

„Dat is niet goed, het moet zacht worden. Dan leg ik uit waarom ik verdrietig word van Wim Kan en wat ik mooi vind aan zijn dagboeken.”

We moeten kunnen ontsnappen?

„Ontspannen in ieder geval.”

Dit is je voorstelling die slecht is, zeg je, en dat lucht op. Waarom?

„Ik zeg dat niet. Ik refereer aan een eerdere voorstelling waarin ik mijn worsteling als maker toonde. Daar kreeg ik mijn eerste slechte recensies voor. Maar ik hou erg van metatheater. Voor mij is dit noodzakelijk.”

Wat maakt de voorstelling ook noodzakelijk voor het publiek?

„Ik denk dat iedereen gevangen zit in beelden van zichzelf en daaraan moet voldoen. Ik creëer ook metaforen die niet over theater gaan en ik heb het over de romantische liefde en het huwelijk. In mijn privésores zitten hopelijk universele thema’s.”

Heeft de mens zijn maskerade niet nodig als sociale olie?

„De werkelijkheid is complex genoeg. Het lijkt mij te veel moeite om er daarnaast ook nog een schijnwerkelijkheid op na te gaan houden. Maar misschien is je anders voordoen nodig omdat gesprekken anders veel te lang zouden duren. Als je eerlijk antwoordt op de vraag hoe het met je gaat, ben je niet in twee minuten klaar. Maar ik ben nieuwsgierig naar hoe de wereld dan zou veranderen.”

Zou het leven niet ondraaglijk somber worden?

„Nee joh. Begrafenissen zijn toch lichte bijeenkomsten? Een mens huilt maximaal twaalfeneenhalve minuut als hij echt verdriet heeft. Dan ontstaat er weer nieuw ruimte.”

Oudejaarsconference, Laura van Dolron. Première 27/12, NT-gebouw, Den Haag. Tournee t/m 11/1.

    • Ron Rijghard