Geweldige film, maar waar gaat het over?

Holy Motors is de perfecte beste film van 2012, een jaar waarin realisme en droom vaak in elkaar overvloeien. Het is ook een jaar waarin de winnaar duidelijker dan anders aan te wijzen is. Met Amour als grote concurrent.

„Tussen mijn twintigste en dertigste heb ik drie films gemaakt. Van mijn dertigste tot veertigste één film. Tussen veertig en vijftig nul films. Nu ben ik 51. Het ziet er niet goed uit.”

Aldus somberde de Franse regisseur Leos Carax toen zijn film Holy Motors eerder dit jaar in de bioscoop kwam. Aan de andere kant: die ene film die hij toch nog heeft gemaakt na een lange periode van stagnatie – zijn eerste speelfilm in dertien jaar na het geflopte Pola X (1999) en zijn eerste geslaagde film sinds het fabuleuze Les amants du Pont-Neuf (1991), 21 jaar terug – is nu wel door de recensenten van NRC Handelblad gekozen tot de beste film van het afgelopen jaar. Met overweldigende meerderheid en met eigenlijk alleen Amour van Michael Haneke (in veel opzichten de volstrekte tegenpool van Holy Motors) en David Cronenbergs Cosmopolis als concurrenten.

Ook het toonaangevende Amerikaanse filmblad Film Comment hees Holy Motors op het schild als beste film van het jaar. Nog prettiger wellicht voor Carax, die in eigen land niet altijd de waardering krijgt die hij in het buitenland geniet, is dat ook het Franse tijdschrift Cahiers du Cinema zijn film koos als de beste van het jaar.

Holy Motors kwam in Nederland zonder enige fanfare midden in de zomer uit, behaalde toch het respectabele aantal van 14.000 bezoekers, en krijgt op dvd hopelijk nog een lang en gelukkig tweede leven.

Dat Holy Motors goed is, daar zijn veel recensenten het dus snel over eens. Minder eenvoudig is het om vast te stellen waar de film nu eigenlijk over gaat, en wat het allemaal te betekenen heeft. In de film speelt de unieke acteur Denis Lavant liefst elf rollen. Hij is in de film te zien als Mr. Oscar, die een dag en een nacht door Parijs rijdt in een limousine. Elke keer als hij uitstapt ondergaat hij een gedaanteverwisseling: van oerman Mr. Merde die een fotomodel ontvoert en meesleept naar zijn hol, tot het gezinshoofd van een chimpanseefamilie en van huurmoordenaar tot balletdanser. Tussendoor speelt hij een opzwepend potje accordeon.

Is Holy Motors een film over film – met al die visuele verwijzingen naar klassiekers, van À bout de souffle (Godard, 1959) tot Les yeux sans visage (Georges Franju, 1960). Ja, maar dat is misschien niet het meest interessante aspect van de film. Is de film een autobiografische reflectie van Carax op zijn eigen kleine oeuvre? Ja, dat ook. De film begint, om eens wat te noemen, op een brug en ook het warenhuis, dat al een rol speelde in Les Amants du Pont Neuf, keert hier terug. Of is de film toch vooral een ode aan de inventiviteit van zijn muze, lichaamskunstenaar Lavant, en zijn talloze transformaties, en gaat de film over acteren en over performance? Ja, dat ook nog.

Of is het juist volledig misplaatst om naar een onderliggend, verklarend principe te zoeken in een film die juist in het teken staat van droomassociaties, en waarin elke logica ontbreekt? Aan het begin zien we immers de regisseur in zijn pyjama en met zijn eeuwige zonnebril op vanuit zijn slaapkamer een bioscoopzaal in stappen. Hoe dan ook, Holy Motors bewijst dat niet alles al een keer gedaan is in film, dat het nog steeds mogelijk is om een film te maken die nieuw is en op geen enkele manier te vergelijken valt met wat er allemaal al bestaat.

2012 was het filmjaar waarin het huis-tuin-en-keukenrealisme een fikse optater kreeg met soms groot opgezette films die de kijker een stevige portie magisch realisme voorschotelden, zoals reïncarnatiefilm Cloud Atlas, Ang Lees fabel Life of Pi, over een Indiase jongen en een tijger op een vlot, en Beasts of the Southern Wild, waarin de zesjarige Hushpuppy geen onderscheid maakt tussen haar fantasie en rauwe werkelijkheid van de moerasdelta van New Orleans. Holy Motors is daarom het perfecte vlaggeschip voor het afgelopen filmjaar. Van al deze magisch-realistische films is Holy Motors niet alleen de meest realistische – door de persoonlijke en emotionele naaktheid van Carax, die heel gemakkelijk belachelijk had kunnen overkomen – maar ook de meest magische, met al zijn energie, melancholie en humor.