Den Uyl als politiek idee

Vandaag is het 25 jaar geleden dat PvdA’er Joop den Uyl overleed. Met de PvdA terug in de regering is zijn nivelleren terug van weggeweest.

Joop den Uyl in 1985, tijdens een debat in de Tweede Kamer. Foto Vincent Mentzel

De spreiding van macht, kennis en inkomen. Nivelleren dus. Of op zijn Joop den Uyls: „Waar minder te verdelen valt, moet dat mindere gelijker worden verdeeld.”

Vandaag is het vijfentwintig jaar geleden dat oud-PvdA’er Joop den Uyl overleed. In 1987 stierf hij, op 68-jarige leeftijd. Partijleiders van nu volgen elkaar soms binnen een jaar of twee op – dat was in die tijd anders. Bijna twintig jaar lang was Den Uyl leider van de Partij van de Arbeid. Van 1966 tot Wim Kok het van hem overnam in 1986.

Den Uyl was tussen 1973 en 1977 premier van wat ‘het meest linkse kabinet dat Nederland ooit gekend heeft’ is gaan heten. En dus was het nogal een verwijzing van VVD’er Hans Wiegel, toen die vlak na het presenteren van het regeerakkoord van VVD en PvdA zijn partijgenoot premier Rutte verweet dat hij harder nivelleerde dan Den Uyl.

Met die verwijzing was het woord ‘nivelleren’ na tientallen jaren terug van weggeweest. Het kabinet-Rutte wilde nivelleren, aanvankelijk via een inkomensafhankelijke zorgpremie, waar Den Uyl via belastingmaatregelen de inkomens verkleinde. Na ophef binnen de VVD-achterban kozen ook Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom voor die weg.

Nog een overeenkomst met nu: ook in de tijd van Joop den Uyl beleefde Nederland een economische crisis. „Het wordt nooit meer zoals het geweest is”, sprak Den Uyl toen het land toe. Woorden die Diederik Samsom, enkele weken geleden in zijn toespraak die hij ter nagedachtenis aan Den Uyl, parafraseerde: „De tijd van voor de financiële crisis niet meer terug. Bepaalde vooruitzichten vallen wellicht weg. Maar ons leven hoeft er niet ongelukkiger op te worden.”