5 x familieboeken

1 De openingszin van Anna Karenina (‘Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, maar elk ongelukkig gezin is op geheel eigen wijze ongelukkig’) is de oersynopsis van het genre familieroman. Al geldt voor de meeste familieromans dat ze tegelijkertijd tot een ander genre behoren. Zo is Anna Karenina (940 blz. € 39,90, of filmeditie bij Veen, € 15) ook gewoon een overspelroman waarin Anna valt voor de charmes van officier Graaf Wronski, terwijl Levin probeert Kitty tot een huwelijk te verleiden. Het drijft de betrokkenen steeds verder naar eigen vormen van ongeluk en wanhoop.

2 Jonathan Franzen nam in De correcties het kerngezin al onder de loep; in Vrijheid (588 blz. € 12,50) is er alleen nog onmacht over. De maatschappelijke banden geven geen houvast meer. Niemand weet nog hoe te leven, zoals zelfs de buurvrouw van het ongelukkige gezin van dienst waarneemt: ‘Als je het mij vraagt, weten ze nog steeds geen van beiden wat voor leven ze willen.’

3 Mensen zijn gemaakt om langs elkaar te leven en daar heel ongelukkig van te worden, is ongeveer de kern van Abel Gholaerts, de schitterende familieroman van Louis Paul Boon. In het boek wordt een onderpastoor van Paddenhoek – een dorpje dat zich geheel voegt naar de associaties die ie naam oproept – verliefd op de jonge Anna, die als ze zwanger blijkt trouwt met de halve dorpszot. Zo ontstaat een gedoemd gezin, maar Abel Gholeaerts (504 blz. € 24,95) blijft even mooi en triest.

4 2013 wordt Couperus-jaar, ter ere van de 100ste sterfdag van de schrijver van misschien wel de beroemdste familieroman uit de Nederlandse literaire geschiedenis: Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan ( 206 blz. € 22,95). Evenzeer een Haagse roman als een literaire thriller (echt literair) als een bejaardenroman.

5 De ultieme familieroman is die van een man die op ‘een ellendige novemberavond, met een motregen die de dappersten van de straat veegt’ drie Afghanen helpt zoeken naar een onbekende vrouw: Het dwaallicht van Willem Elsschot (samen met Een ontgoocheling, 141 blz. € 9,95).

Arjen Fortuin