Liedjes zijn levende organismen

Als kind stond hij in de kerk met een gitaartje. Nu gaat hij naar Amerika. Blaudzun, de zanger met een stem als een scheermes, krijgt alles maar ‘ik reken op niets’.

Een mailtje van zanger Blaudzun uit New York: „Avontuur USA krijgt zeker een vervolg in 2013. Ook in Canada zullen we toeren. Je moet een beetje door alle „amazings” en „awesomes” heen prikken, maar ze zijn echt enthousiast.”

Midden in zijn uitverkochte clubtour in België vloog Blaudzun in oktober naar New York. Daar gaf hij een concert in de muziekclub Santos Partyhouse in de wijk Tribeca voor pakweg tachtig toehoorders – onder wie concertboekers en vertegenwoordigers van platenlabels. Mijn manager praat nu met drie grote boekingsagenten die heel graag willen, schrijft Blaudzun verder.

Het was een buitengewoon jaar voor de Nederlandse zanger Johannes Sigmond (37), die zijn muzikale alter ego Blaudzun aan de relatief onbekende Deense wielrenner Verner Blaudzun onttrok. „Een berglandschap, met bijna alleen maar pieken”, zegt hij. De singer-songwriter op gitaar, banjo, mandoline of ukelele, die met een stem als een scheermes de schoonheid van vergankelijkheid weet te openbaren en met bitterzoete pracht eenzaamheid kan laten voelen, of juist vertroosting biedt, beleefde zijn grote doorbraak.

Aan het begin van dit jaar kreeg Blaudzun het gevoel „dat het raak was”. De immer zwart geklede, bebaarde zanger met de markant grote Cazal-bril (bekend geworden door de rappers van Run DMC) vond het goed dat we zijn klim zouden volgen.

Winter

Het jaar 2012 is nog maar net begonnen of de derde cd van Blaudzun, Heavy Flowers, komt uit. De recensies zijn goed. Juichend zelfs. Publiek en muziekpers omarmen de snik van Blaudzun. Op 6 januari heeft Blaudzun met zijn band zijn cd-release in Tivoli, Utrecht. Een uitverkocht huis. Naast hem staat zijn broer Jakobus op gitaar en lapsteel, verder op het podium zo’n acht musici en een keur aan instrumenten. Ze spelen stemmige en uitbundig rijke indierockliedjes.

De zanger was gespannen, zegt hij achteraf. Hij praatte die avond weinig. Wel groette hij zijn moeder die hij boven op het balkon in het publiek zag staan.

Een week later speelt Blaudzun op Noorderslag – de nieuwjaarsreceptie van de Nederlandse popmuziek in Groningen. Lastig, zegt Blaudzun. De band had technische problemen. Maar het was vooral opboksen tegen torenhoge verwachtingen. „We kwamen high van onze show in Tivoli, nu was het hard werken.” Evengoed had de show de gewenste uitwerking: diverse festivals meldden zich voor boekingen.

Hij wil niet arrogant klinken, zegt hij, maar het zou hem niet verbazen als Heavy Flowers „veel zou kunnen gaan betekenen”. Hij legt uit: „Ik schrijf liedjes voor mijzelf. Dat is de enige manier waarop ik het kan en waarop ik er iets aan heb. Ik heb altijd tegen mezelf gezegd dat als ik echt mooie dingen maak zonder compromissen en puur mijn smaak volg, dat zich dat op een zeker moment zal uitbetalen.” Hij grinnikt: „Dat leek me een fantastische gedachte. Nu ben ik het levende bewijs dat het ook kan.” Na Noorderslag kwamen er artiesten naar hem toe met de woorden: het kan dus wél. „Jeetje, ja. Maar het gaat niet vanzelf. Het is keihard werken.”

Lente

In maart en april is Blaudzun „een beetje aan het warmspelen” in een clubtournee langs podia als Rotown, Paard van Troje, Doornroosje en de kleine zaal van Paradiso. Zijn stem smeert hij voor de show met whisky en een „vies goedje met anijs en alcohol uit Amerika”. Met Paaspop en de Bevrijdingsfestivals begint het festivalseizoen. Op 5 mei staat Blaudzun met zijn band geboekt in Den Haag, Utrecht en Zwolle. Duizenden mensen hebben zich voor de podia verzameld. De zanger is er beroerd aan toe – hij heeft koorts. Pas in Zwolle voelt hij zich wat beter en kan hij voor een tienduizendkoppig publiek „de liedjes in”.

Niet zelden maken zijn nummers emoties los. Dan ziet hij iemand huilen op zijn muziek. „Het is de resonantie van de werkelijkheid”, denkt de zanger. „Een liedje kan precies vatten wat je voelt. Of het maakt iets los waarvan je niet vermoedde dat je het in je had. Je kunt het dan loslaten. Daar gaat mijn plaat voor een deel ook over.” Met het delen van gevoelens heeft hij geen moeite. „Ik kies er bewust voor. Liedjes zijn bovendien pas af op het moment dat je ze speelt voor anderen. Het is het staartje van songwriting.”

Het is bijzonder wat luisteraars terugvinden in zijn nummers. „Liedjes blijken levende organismen. Bij een liedje als Elephants wist ik nooit goed of ik moest uitleggen waarover het gaat. De gedachte was: als je je de geschiedenis voorstelt als een mooie vrouw, hoe zou het dan zijn om een dag en nacht met haar door te brengen? Maar misschien gaat het wel dieper, is het voor een deel een liedje over mijn moeder die ik vroeger op de ivoren toetsen van de piano zag spelen. Je kunt in liedjes steeds van perspectief veranderen. Er is geen verkeerde conclusie te trekken.”

Zomer

Het is een zomer met memorabele festivaloptredens. Er zijn de vrij toegankelijke muziekfestivals en zomerfeesten waar hij moest werken als „een marktkoopman” omdat het publiek voor het eerst kennis met hem maakte. Er zijn boekingen in België, zoals de Gentse Feesten. In juni trekt de band voor drie optredens naar theaterfestival Oerol – melancholie op het strand van Terschelling. Onvergetelijk ook: een avond in het openluchttheater van Bloemendaal. Prachtig weer sloeg om in een hel van onweer.

„Lowlands definitief!”, smste Blaudzun zijn bandleden in juni trots toen de boeking in Biddinghuizen rondkwam. „Gewoon de leukste plek om op te treden. Noem het de Champions League van de muziek.” Eerder gaf hij op Lowlands een ochtendshow, in 2010. Voor zijn gevoel is dat zijn doorbraak geweest. Voor velen was dat echter zijn tergend bezielde vertolking van het liedje Shout in De Wereld Draait Door, maart 2011.

Het wordt in augustus een ziedend optreden op een tropisch heet Lowlands. Locatie: de grote Grolsch-tent. Hij mijmert fluisterzacht, of moedigt het publiek uitbundig aan om met waaiers te wapperen en zo de temperatuur een paar graden omlaag te brengen. „Eigenlijk was het wat hitte betreft op het randje om daar op treden”, zegt de zanger. Op de mooiste avonden wordt het publiek één, zegt hij. „Het is een verbondenheid die dichtbij een orgasme komt. ”

Blaudzun is opgegroeid bij de Arnhemse Pinkstergemeente. Hij kreeg er zijn muzikale opvoeding. Jaren geleden nam hij afstand van het geloof. Hij is niet „met slaande deuren” uit de kerk vertrokken. De plekken waar hij kwam waren over het algemeen vrolijk en warmbloedig. „Maar ik ben altijd een twijfelaar geweest met een allergie voor georganiseerde godsdienst en de propaganda die daar blijkbaar bij hoort.”

Het verlaten van het geloof is voor hem een geleidelijk proces geweest. „Langzaam kwam ik erachter dat als er al iets hogers is, je er als mens geen zinnig woord over kunt zeggen. Dan is het moment dichtbij waarop je hoofd stopt met het recht denken en praten van een niet bestaande werkelijkheid. Dat is bij mij gebeurd. Maar zonder blijvende bitterheid of wrok over mijn opvoeding.”

Muziek heeft voor hem altijd iets meditatiefs, vertroostend of verheffends gehad. „Dat lijkt al snel religieus. Maar religieus is niet de juiste term. Muziek heeft met vrijheid te maken, religie niet.” Blaudzuns muziek is niet veranderd toen hij de kerk verliet. „Ik heb het geluk gehad dat ik in een omgeving opgroeide waar muziek als een van de belangrijkste uitingsvormen, bijna zelfs als een taal, gezien en beleefd werd.”

Wat hij zich goed herinnert is hoe je ‘het’ daar in de kerk ook kon voelen. „Alleen werd het daar de Heilige Geest genoemd. Die komt vanzelf langs, zeg ik vaak tegen mijn band. Of noem het het moment dat ‘Elvis in the building’ is. Daarom wil ik ook niet te veel afspreken. Het is juist de kracht van muziek dat het je verstand weet uit te schakelen.”

Voor sommigen, weet de zanger, is het even zoeken naar de deur van het Blaudzun-huisje. Zijn muziek is niet makkelijk. „Ik help ook niet, want als je zelf de sleutel vindt, wordt het mooier.”

Herfst

In september wint zijn cd Heavy Flowers de 3voor12-award, de prijs voor het beste Nederlandse album. Hij kan niet bij de uitreiking zijn. Op videoschermen in Club Trouw in Amsterdam is te zien hoe de zanger met de award wordt overvallen, vlak voor het begin van zijn Duitse tournee.

Ideetjes ontstaan vaak onderweg, hij zingt ze in op zijn telefoon. Het schrijven van liedjes plant hij. Vaak reist hij naar Barcelona, „met een tas vol ideeën” en een gitaar of banjo, om er in alle rust te schrijven. In de warmte, de cultuur en de melancholie van Barcelona vindt hij inspiratie. „Maar je kunt ook stellen dat er daar iets uit komt wat er al lang in zat.”

Het zit ’m in het weggaan, zegt hij. „Neem Heavy Flowers; het was een lastig liedje. Ik ging een week naar het zuiden. Op het moment dat ik in de auto stap, weet ik wat ik moet met dat liedje. Auto gestopt. In het weggaan zit ook letterlijk het weggaan van alles.” De zanger werd op zijn 28ste vader van een zoon en dochter.

Muziek noemt hij een raar soort noodzaak. „Ik heb in meerdere bandjes gezeten, zag bandjes sneuvelen, verdiende bij als achtergrondzanger. Nu heb ik drie albums gemaakt. Het is een droom, maar het voelt niet als de jackpot. Het gaat nu pas echt beginnen, denk ik. Het volgende album wordt mijn beste album. Of in elk geval poging vier om dé klassieker te maken, met liedjes die er toe doen en tijdloos zijn. Spelen is verslavend. Of succes dat ook is, weet ik nog niet. Het moet vooral niet verstikkend zijn.”

Blaudzun sluit dit jaar, dat voor hem voelt „alsof het in een week is gebeurd”, af met twee uitverkochte shows in Paradiso. In de online competitie ‘De Song van het Jaar’ van VPRO’s 3voor12 legde hij het af tegen zanger Ben Howard (Keep Your Head Up). Via Twitter bedankte hij, als nummer zes, zijn stemmers: „Dank voor jullie stem. Iedereen weet, over tien jaar blijkt dat de top 5 aan de epo en bloeddoping zat.”

Inmiddels is in de Verenigde Staten een concert van Blaudzun geboekt op het festival South by Southwest in Austin, één van de grootste en meest gerenommeerde muziekfestivals ter wereld. En: eind januari komt zijn album Heavy Flowers uit in de VS, bij het onafhankelijke platenlabel Krian Music. Dit is waar veel muzikanten van dromen.

Het liedje Elephants wordt de eerste single. Die zal vooral te horen zijn op het invloedrijke Collegeradio, voor alternatieve pop. Zijn label rekent op een hitlijstnotering en benadert televisieshows. „Ach, succes in Amerika. Ik reken op niet.”

Zijn zus zei laatst: „Je doet eigenlijk wat je altijd al deed. Met je gitaartje in de kerk staan.”